Analiza e EWB: Mini-Shengen u përdor vetëm si marifet politik, nuk arriti të ringjallë shkëndijën për bashkëpunim

Ka një vit që shqetësimet kryesore në Ballkan në lidhje me integrimin ekonomik rajonal ishin - a është iniciativa mini-Shengen vetëm një zëvendësim për mungesën e angazhimit të BE-së? Një mjet për krijimin e një ‘Jugosllavie të re’ larg zhgënjimit të shkaktuar nga shtyrja e hapjes së negociatave të pranimit në BE me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut. Disa nga kritikët madje shkuan më tej për ta quajtur këtë iniciativë "një truk të lirë politik që do të dukej mirë vetëm në letër".

Një vit më vonë, gjërat u bënë më të qarta dhe mund të thuhet se asgjë dhe gjithçka ka ndryshuar.

Pse "mini-Shengen" nuk miratohet plotësisht nga WB6?

Ideja për krijimin e një "mini-Shengeni" erdhi në tetor 2019, pasi Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama dhe Kryeministri i Maqedonisë së Veriut Zoran Zaev, së bashku me Presidentin e Serbisë Aleksandar Vuçic u takuan në Novi Sad dhe deklaruan se kjo iniciativë është e hapur pwr të gjitha vendet e rajonit dhe se do të përpiqet të arrijë "katër liritë" në Ballkanin Perëndimor.

Për të promovuar këtë ide si me të vërtetë rajonale, Serbia këmbënguli në tërheqjen e të gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor për t'u bashkuar me nismën, madje edhe Kosovën, të cilën nuk e njohu. Kur u pyet në lidhje me këtë, Vuçiç deklaroi se njohja në këtë çështje është e parëndësishme, pasi "nuk ka asnjë lidhje me rrjedhën e mallrave, njerëzve, shërbimeve dhe kapitalit".

Në anën tjetër, udhëheqësit e Kosovës ishin kundër idesë, deri në marrëveshjen e Uashingtonit, e cila deklaroi se “Beogradi dhe Prishtina do të bashkohen me zonën 'mini-Shengen', të cilën Serbia, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut e shpallën në Tetor 2019 dhe do të marrin avantazhi i plotë i saj. ”

Pas lavdërimeve që erdhën nga Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Serbia, për vendimin për t'u bashkuar me nismën, deri në këtë datë, Kosova nuk mori pjesë në asnjë nga takimet, as nuk nënshkroi një memorandum të kohëve të fundit mbi luftën kundër COVID-19.

Ndërsa Bosnja dhe Hercegovina dhe Mali i Zi, megjithatë shumë ftesave, kanë vendosur të mbeten spektatorë.

"Si ide, 'mini-Shengeni' për fat të keq nuk arriti të ringjallë shkëndijën për bashkëpunim dhe integrim më të afërt rajonal në një zonë të rregulluar nga 4 liritë e BE-së," shpjegon Srđan Majstrović, Kryetar i Bordit Drejtues të Qendrës së Politikave Evropiane - CEP dhe një anëtar i Grupit Këshillues të Politikave të Ballkanit në Evropë (BiEPAG), për EWB.

Ai shpjegon se edhe pse u perceptua si një iniciativë e shëndoshë, "mini-Shengen" nuk arriti të siguronte respektimin e gjithëpërfshirës si një nga parimet kryesore të bashkëpunimit rajonal në procesi i integrimit të rajonit në BE.

Një nga pyetjet kryesore vitin e kaluar, kur vendet njoftuan krijimin e iniciativës "mini-Shengen", ishte nëse kjo ide do të bëhet vetëm një zëvendësim për mungesën e angazhimit të BE.

Iniciativa atëherë dhe për disa, ende, shihej si një nga mundësitë që do të lehtësonte një zhgënjim të shkaktuar nga shtyrja e hapjes së negociatave të pranimit në BE me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut. Prandaj, vendet ngurronin të bashkoheshin, duke besuar se kjo do të ngadalësonte një ritëm tashmë të ngadaltë drejt integrimit të plotë në BE.

Majstorović thekson se iniciativa dështoi të shpjegonte qartë se ajo kurrë nuk kishte për qëllim të ishte një alternativë për pranimin në BE të të gjitha vendeve të BB6.

“Për fat të keq, nuk ishte përgatitur mirë pasi iniciatorët thjesht dështuan të vërejnë se disa nga vendet mund të mos jenë të interesuara të krijojnë iniciativë të re rajonale. Më në fund, ajo tregoi një pamje realiste në lidhje me nivelin e mosbesimit në rajon dhe sa e vështirë është të krijosh një atmosferë të besueshme midis gjashtë BP, madje edhe në ato situata që mund të kontribuojnë në pranimin më të shpejtë të BE-së, "thotë Majstrović për EWB .

Cilat janë arritjet e Nismës?

Në nëntor, Vuçiç dhe Rama nënshkruan një marrëveshje që u mundësoi qytetarëve të Serbisë dhe Shqipërisë të hynin në territorin e tjetrit me një kartë identiteti të vlefshme biometrike. Kjo marrëveshje ndërshtetërore midis dy vendeve u perceptua si një lëvizje e parë konkrete në bashkëpunimin gjatë gjithë vitit.

Gjatë të njëjtit takim, udhëheqësit e Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Serbisë nënshkruan një memorandum për bashkëpunimin në luftën kundër pandemisë COVID-19.

Sipas memorandumit, të tre vendet tani do të ndajnë informacionin mbi virusin dhe nuk do të kërkohet një test negativ PCR për të udhëtuar midis tre vendeve. Përveç kësaj, memorandumi përcakton që nëse qytetarët e një vendi infektohen ndërsa vizitojnë vendin tjetër, ata do të jenë në gjendje të marrin trajtim falas.

Pavarësisht këtyre rezultateve të prekshme, deri më tani duket se iniciativa është e mbivlerësuar, dhe e nënvlerësuar.

A është "mini-Shengen" një domosdoshmëri me ekzistencën e Zonës Ekonomike Rajonale?

Në një rajon që është ngarkuar për dekada me konflikte shumëplanëshe, çdo formë e bashkëpunimit rajonal është shumë e mirëpritur, veçanërisht pasi është një nga kërkesat për anëtarësimin në BE.

Sidoqoftë, disa ekspertë nuk po largohen ta quajnë këtë iniciativë të pakontestueshme ose të panevojshme, apo edhe një marifet politik që përdoret për të fituar rezultate dhe për të krijuar një imazh të bashkëpunimit të fqinjësisë së mirë para BE-së, në vend se si një iniciativë që do të kontribuonte për një integrim të dobishëm ekonomik të Ballkanit Perëndimor.

Arsyeja për këtë qëndron në Planin Shumëvjeçar të Veprimit për Zonën Ekonomike Rajonale (MAP REA), i vendosur në Samitin e Triestes në 2017, nën Procesin e Berlinit.

Qëllimet e të dyve, "mini-Shengen" dhe MAP REA janë të mbivendosura - domethënë, liria e lëvizjes së mallrave, shërbimeve, njerëzve dhe kapitalit, por ndryshimi i rëndësishëm është - REA në fakt mbledh të gjashtë vendet e BP.

Një ndryshim tjetër thelbësor është se MAP REA siguron strukturën shumë të nevojshme. Shumë ekspertë kanë paralajmëruar se që ideja si "mini-Shengen" të bëhet realitet "i duhet një strategji, një plan veprimi, objektiva të hollësishëm, masa, tregues, standarde, burime të disponueshme financiare dhe staf të kualifikuar".

“Procesi i Berlinit që nga viti 2014 siguron mbështetjen politike ndërsa Komisioni i BE ofron mbështetjen financiare, ”tha në fillim të këtij viti për EWB Ardian Hackaj, Drejtori i Kërkimit në Institutin e Bashkëpunimit dhe Institutit të Zhvillimit në Tiranë.

Që nga viti 2017, kjo formë e integrimit ekonomik arriti rezultate të dukshme. Një nga ato më të prekshmet është heqja e roamingut në rajon.

RCC kujton se gjithashtu u nënshkruan dy memorandume të rëndësishme mirëkuptimi midis WB6 - një në fushën e ndërveprimit dhe shërbimeve të besimit në Ballkanin Perëndimor, dhe tjetri në hartën 5G për transformimin dixhital të Ballkanit Perëndimor. E gjithë kjo nën trashëgiminë e MAP REA edhe përmes Samiteve Vjetore Dixhitale.

Cila është rezultati përfundimtar për "mini-Shengen"?

Duke marrë në konsideratë të gjitha këto - mungesa e pjesëmarrjes së të gjitha vendeve të rajonit, arritjet dhe domosdoshmëria e tij, si dhe qëllimet dhe struktura të qarta, mund të perceptohet se "mini-Shengen" u përdor vetëm si një marifet politik.

"Ne mund të spekulojmë nëse kjo ishte një" marifet politik "i përshtatshëm ose jo. Por në realitet, për fat të keq, e gjithë ideja nuk ka fituar shumë tërheqje në terren. Ishte e qartë se ata që e filluan atë nuk arritën të komunikonin qartë idetë dhe synimet e tij, ”thotë Majstorović, kryetari i bordit drejtues të Qendrës Evropiane të Politikave (CEP), me bazë në Beograd.

Ai shpjegon se iniciativa u përball me mungesën e të kuptuarit të rajonit, si dhe me mungesën e të kuptuarit të BE-së dhe shteteve anëtare të saj.

“Një nga mësimet kryesore që mund të nxjerrim nga kjo është që WB6 duhet të ndalojë duke imituar BE-në. Përkundrazi, është koha për të provuar të jesh origjinal dhe duke respektuar rregullat dhe standardet e BE-së të krijosh një imazh të ri të Ballkanit ose histori të reja ballkanike, "vëren Majstorović.

Ai beson se zbatimi i planeve për krijimin e CRM është një shans për të provuar besueshmërinë e rajoneve dhe për të kërkuar më shumë besueshmëri nga BE në këmbim, por paralajmëron se krijimi i tij  nuk do të jetë një detyrë e lehtë.

Në fund, Majstorović shpjegon se kjo kërkon zgjidhjen e çështjeve dypalëshe për të hequr çdo pengesë për qytetarët për të lëvizur dhe punuar lirshëm mbi një bazë të barabartë në ndonjë nga vendet e BB6.

Përkthyer nga EWB