Trojet shqiptare në Ballkan/ Ngjarjet e bujshme të 2020-ës në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Preshevë

Protesta, zgjedhje të parakohshme, sfida të shumta përballë pandemisë që gjunjëzoi bootën.

Shumë ndryshime solli 2020-ta për vendet e rajonit në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe në Preshevë.

Gjatë këtij viti, shqiptarët në këto troje, po ashtu patën role me rëndësi në vendimmarrje dhe formimin e qeverive të reja, të cilat Politiko.al i rendit si më poshtë:

Maqedonia e Veriut

3 janar: Kuvendi i Maqedonisë së Veriut votoi qeverinë teknike që do të funksiononte deri në zgjedhjet e parakohshme.

Qeveria u drejtua nga Oliver Spasovski, ministër i atëhershëm i Punëve të Brendshme. Zoran Zaev kishte dhënë dorëheqjen si kryeministër pas dështimit për marrjen e datës për fillimin e bisedimeve të anëtarësimit me Bashkimin Evropian, në samitin e liderëve të BE-së, më 18 tetor të vitit 2019.

Në 27 shkurt: Lidhja socialdemokrate LSDM dhe Lëvizja BESA zyrtarizuan marrëveshjen e parë shqiptaro-maqedonase për pjesëmarrje të përbashkët në zgjedhjet e parakohshme parlamentare.

18 mars: Qeveria shpall gjendjen e jashtëzakonshme për shkak të pandemisë Covid-19. Për këtë arsye, u shtynë edhe zgjedhjet e parakohshme parlamentare të caktuara fillimisht më 12 prill.

18 qershor: Ish-kryeprokurorja speciale e Maqedonisë së Veriut, Katica Janeva është dënuar me 7 vjet burgim, lidhur me akuzat e marrjes ryshfet të 1.5 milion euro nga një biznesmen për t’i mundësuar atij lehtësira në një proces gjyqësor që po zhvillohej kundër tij.

Në zgjedhjet e 15 korrikut me një votim prej tri ditësh për shkak të pandemisë, LSDM-ja e Zoran Zaevit fiton 46 deputetë në kuvend, BDI-ja 15, opozita shqiptare 12, Levica 2 dhe PDSH-ja 1 deputet.

Në 30 gusht Kuvendi votoi qeverinë e re që drejtohet nga Zoran Zaev, kryetar i Lidhjes Social-Demokrate (LSDM), në koalicion me Bashkimin Demokratik për Integrim (BDI).

Sipas marrëveshjes së arritur, qeveria do të drejtohet edhe nga një shqiptar në fund të mandatit, në 100 ditët e fundit para mbajtjes se zgjedhjeve të ardhshme parlamentare.

Në mes të muajit nëntor, Bullgaria njoftoi për vendosjen e vetos për nisjen e bisedimeve për anëtarësimin e Maqedonisë së Veriut në BE. Sofja kërkon nga Shkupi të pranojë se si identiteti, ashtu edhe gjuha e saj kanë rrënjë bullgare.

Në Maqedoninë e Veriut ka nisur debati për dekriminalizimin dhe legalizimin e marihuanës, pas deklaratës së kryeministrit, Zoran Zaev, se Ohri dhe qendrat e tjera turistike duhet të mendojnë seriozisht të ndjekin shembullin e Amsterdamit, kur bëhet fjalë për përdorimin e marihuanës, në mënyrë që të zhvillohen dhe ngrihet turizmi në nivelin evropian.

Të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikave në Maqedoninë e Veriut tregojnë në çerekun e tretë të vitit 2020, Bruto Prodhimi Vendor ka shënuar trend negativ për minus 3.3 për qind.

Me shënimin e trendeve negative edhe në dy çerekët e parë të vitit, ekonomia e Maqedonisë së Veriut edhe zyrtarisht hyn në recesion.

Mali i Zi

4 janar: Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçic anulon vizitën në Mal të Zi, pasi dy shtetet fqinje së patën mosmarrëveshje lidhur me një ligj për fetë, të miratuar në Podgoricë, të cilët serbët thonë se diskriminon Kishën Ortodokse Serbe.

Shkak ishin shqetësimet nga zyrtarët malazezë se prezenca e tij do të rriste më shumë tensionet dhe do të rrezikonte pavarësinë e vendit.

17 mars, Mali i Zi raporton dy rastet e para me koronavirus.

Në maj, tetë priftërinj në Mal të Zi u ndaluan nga policia për shkeljen e urdhrave të shëndetit publik, pasi drejtuan një liturgji të paligjshme, nëpër rrugët e qytetit Nikshiq, më 12 maj.

Ndalimi i tyre shkaktoi protesta për disa ditë me radhë në Nikshiq dhe Plevle, ku mbetën të lënduar disa zyrtarë policorë dhe u arrestuan dhjetëra protestues. Arrestimet pasuan tensionet e vazhdueshme midis autoriteteve pro-perëndimore të Malit të Zi dhe Kishës Ortodokse Serbe.

30 qershor Mali i Zi hapi kapitullin e fundit në negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Qeveria malazeze konfirmoi se Kapitulli 8, i cili përfshin mbrojtjen e konkurrencës dhe ndihmën shtetërore, u hap në një konferencë ndërqeveritare që u mbajt në Bruksel, në nivel ambasadorësh.

1 korrik Mali i Zi votoi për të legalizuar partneritetin civil mes personave të gjinisë së njëjtë, duke u kthyer në vendin e parë evropian jashtë Evropës Perëndimore dhe Bashkimit Evropian që njeh ligjërisht çiftet e komunitetit LGBT

18 korrik: Mali i Zi, nga një shtet pa Covid-19, renditet në vendin me numrin më të madh të infektimeve në rajon. Kjo situatë u shoqërua me kufizime të ashpra për udhëtimet drejt vendeve të BE dhe në 22 korrik shpall sërish epideminë.

14 shtator Shpallen rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve në Mal të Zi.

30 tetor Kreu i Kishës Ortodokse Serbe në Mal të Zi, mitropoliti Amfilohije, ndërron jetë në moshën , 82 vjeçare pasi u prek nga Covid-19.

Në 29 nëntor Qeveria në ikje e Malit të Zi shpall ambasadorin e Serbisë person të padëshiruar, për shkak se Vladimir Bozhoviq “ka treguar jorespekt direkt” për Malin e Zi. Serbia iu përgjigj disa orë më vonë duke e shpallur ambasadorin e Malit të Zi, po ashtu person të padëshiruar dhe duke e dëbuar nga shteti.

4 dhjetor: Formohet qeveria e re e Malit të Zi. Për herë të parë pas 30 vitesh priet një qeveri, që nuk kontrollohet nga presidenti më afatgjatë në post në Europë, Milo Gjukanoviç.

Qeveria e re u kryesua nga Zdravko Krivokapiq, ndërsa shqiptari Dritan Abazović nga partia URA u emërua zv/kryeministër.

Preshevë

Për herë të parë, pesë parti politike shqiptare në komunat në jug të Serbisë, në Preshevë, Medvegjë e Bujanoc, që njihet edhe si Lugina e Preshevës arritën një marrëveshje historike që në zgjedhjet parlamentare të 21 qershorit në Serbi, të garonin me një listë të unifikuar.

Të bashkuar, shqiptarët në Luginën e Preshevës morën katër mandate në parlamentin e Serbisë.

**

Serbia akuzohet nga zyrtarët shqiptarë se nisi pasivizimin e adresave të shqiptarëve që jetojnë në tri komunat jugore, në Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc dhe kjo sipas tij, po ndryshon “strukturën etnike” të këtyre komunave, që ndryshe njihen me termin Lugina e Preshevës.

Ata kërkuan që Serbia të ndalë fshirjen e qëllimshme të adresave të shqiptarëve në Luginë të Preshevës.