Zyrtari i Lartë Ndërkombëtar jep alarmin: Bosnja në prag lufte me Serbinë, rrezikon shpërbërjen

Bosnje-Hercegovina mund të jetë në prag të një lufte të re me Serbinë. Alarmin e ka dhënë The Guardian në një artikull të botuar si analizë e një raporti të OKB-së, dorëzuar nga përfaqësuesi i Lartë Ndërkombëtar i Bosnjes, Christian Schmidt.

Sipas The Guardian, përfaqësuesi i lartë për Bosnje-Hercegovinën Christian Schmidt, ka deklaruar se “vendi është në rrezik të menjëhershëm për t’u shpërbërë dhe se ekziston një perspektivë për t’u rikthyer në një konflikt.”

Schmidt pohon se “nëse separatistët serbë vendosin në zbatim kërcënimin e tyre për të rikrijuar ushtrinë, duke ndarë forcat e armatosura kombëtare në dysh, atëherë ndërkombëtarëve do t’iu duhej të dërgonin më shumë forca paqeruajtëse për të shmangur shpërthimin e një lufte të re.”

Detyrat paqeruajtëse ndërkombëtare në Bosnje janë aktualisht detyrë e një force të mbetur të BE-së (Eufor) që është 700 trupa. NATO-ja ruan një qëndrim zyrtar me një seli në Sarajevë.

Mandati njëvjeçar për të dy do të rinovohet këtë javë në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, por Rusia ka kërcënuar të bllokojë një rezolutë nëse të gjitha referencat ndaj përfaqësuesit të lartë nuk hiqen, duke minuar potencialisht autoritetin e Schmidt si mbikëqyrës i marrëveshjes së paqes të Dejtonit të vitit 1995.

Udhëheqësi serb i Bosnjës, Milorad Dodik, po kërcënon të tërhiqet nga institucionet e nivelit shtetëror, përfshirë ushtrinë kombëtare të ndërtuar me ndihmën ndërkombëtare gjatë çerek shekullit të kaluar, dhe të rindërtojë një forcë serbe. Më 14 tetor, Dodik tha se do të detyronte ushtrinë boshnjake të tërhiqej nga Republika Srpska (gjysma serbe e Bosnjës) duke rrethuar kazermat e saj dhe se nëse perëndimi do të përpiqej të ndërhynte ushtarakisht, ai kishte "miq" që kishin premtuar të mbështesin Kauza serbe, një referencë e supozuar për Serbinë dhe Rusinë.

Policia serbe e Bosnjës kreu stërvitje "kundër-terroriste" muajin e kaluar në malin Jahorina, nga ku forcat serbe bombarduan Sarajevën gjatë një rrethimi të viteve 1992-1995.

“Kjo është e barabartë me shkëputjen pa e shpallur atë,” shkroi Schmidt në një raport të dorëzuar sekretarit të përgjithshëm të OKB-së, António Guterres, të premten. Scmidt tha se “veprimet e Dodik rrezikojnë jo vetëm paqen dhe stabilitetin e vendit dhe rajonit, por nëse nuk përgjigjen nga komuniteti ndërkombëtar, mund të çojnë në prishjen e vetë marrëveshjes së Dejtonit”.

Pëfaqësuesi i Lartë i Bosnjes paralajmëroi se “nëse forca e armatosur e Bosnje-Hercegovinës ndahet në dy ose më shumë ushtri, niveli i pranisë ushtarake ndërkombëtare do të kërkonte rivlerësim.”

Sipas The Guardian, Schmidt thekson se “mungesa e përgjigjes ndaj situatës aktuale do të rrezikonte ndjeshëm marrëveshjen e Fejtonit, ndërsa paqëndrueshmëria e Bosnjes do të kishte ndikime të gjera edhe në rajon”. Schmidt thekson se perspektivat për një ndarje dhe konflikt janë reale.

Paralajmërimet e Schmidt-it u dorëzuan ndërsa këshilli i sigurisë i OKB-së po përgatiste rezolutën e tij vjetore për rinovimin e mandatit të paqeruajtjes për Eufor-in dhe selinë e NATO-s, me një votim qysh të mërkurën. Moska po kërcënon të bllokojë rezolutën nëse nuk hiqen të gjitha referencat për përfaqësuesin e lartë.

Edhe nëse mandati i Eufor-it rinovohet, ka pak oreks në BE për të rritur forcën e vogël të mbetur në Bosnje. Disa shtete anëtare, veçanërisht Hungaria, e mbështesin Dodikun.

Zëvendës ndihmës sekretari amerikan i shtetit, Gabriel Escobar, i tha Kongresit javën e kaluar se SHBA po punon me BE-në për të "siguruar që të ketë pasoja për çdo veprim të paligjshëm ose destabilizues" në Bosnje. Por është e paqartë nëse administrata Biden do të mbështeste një kthim në paqeruajtjen e NATO-s.