Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

KRYESORE

Vjosa Osmani: Bashkimi me Shqipërinë nuk do të jeta tema kryesore e qeverisë sonë

Politiko 29 Nëntor 2019, 15:22

Vjosa Osmani: Bashkimi me Shqipërinë nuk do të jeta tema kryesore

Jovana Georgievski

PRISHTINE - Në mes të përgatitjeve për formimin e qeverisë së re në Kosovë, European Western Balkans foli me Vjosa Osmani-Sadriun, nënkryetaren e Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK) dhe kandidaten e parë femër për postin e kryeministrit të Kosovës në vijim të zgjedhjeve të tetorit. Në dritën e njoftimit të fundit të partnerëve të koalicionit - Lëvizja Vetëvendosje e udhëhequr nga Albin Kurti dhe LDK, se nuk do të mbahen bisedime të tjera të koalicionit, ne biseduam me Osmanin për perspektivat e dialogut midis Serbisë dhe Kosovës dhe qëndrimin që qeveria e re do të marrë përsipër në lidhje me Listën Serbe dhe marrëdhëniet Kosovë-Rusi.

European Western Balkans: Si e shihni vazhdimin e procesit të normalizimit Beograd-Prishtinë sapo qeveria e re të zërë vend?

Vjosa Osmani: Padyshim që shumë gjëra do të ndryshojnë për mirë. Kjo qeveri nuk do të përdorë dialogun për t'u fshehur pas tij për dështimet e saj dhe të merret me politikat e brendshme, duke pasur parasysh që dialogu ishte përdorur më parë për të mbuluar çdo gabim që bënte qeveria.

Ajo që ne duam të bëjmë me partnerin tonë të koalicionit, Lëvizjen Vetëvendosje, është të sigurohemi që të merremi si me çështjet e brendshme ashtu edhe me politikën e jashtme. Ndërsa marrëdhëniet me Serbinë mund të duken të largëta nga jeta e përditshme e qytetarëve tanë, ato në të vërtetë nuk janë ashtu. Sa më shpejt që ne të përfundojmë marrëveshjen përfundimtare me Serbinë, aq më mirë për të gjithë rajonin, veçanërisht kur bëhet fjalë për krijimin e një perspektive më të mirë ekonomike për vendin tonë. Kur takohemi me investitorë të huaj dhe biznese të vendit, ata flasin për rreziqet politike dhe paparashikueshmërinë ligjore dhe ne duhet të adresojmë këtë. Marrëveshja me Serbinë duhet të përfshijë njohje të ndërsjellë pasi kjo do të heqë çdo pengesë për ata që po mendojnë të investojnë në Kosovë.

Nga ana tjetër, normalizimi si i tillë deri më tani është parë më shumë si një koncept teorik. Ne duhet të sigurohemi që ta përkthejmë atë në kuptim për qytetarët tanë në praktikë. Kishte një marrëveshje në 2010 në Asamblenë e Përgjithshme të OKB për të filluar dialogun nën kujdesin e BE-së. Ideja ishte të siguroheshim që nga ky proces të përfitonin qytetarët, në vend se të shndërrohej në një shtrëngim politik duarsh midis dy liderëve, dhe këtu përfundon gjithçka. Fatkeqësisht, gjatë gjithë këtyre viteve, ne kemi parë që fokusi i BE-së ishte në shtrëngimin e duarve dhe jo në atë që ndodh me marrëveshjet më pas. Kjo rezultoi në 33 marrëveshje, shumica prej të cilave nuk po zbatohen nga Serbia.

Ka shumë që mund të bëjmë. Si LDK ne besojmë se dialogu është mënyra e vetme për të zgjidhur çështjet me fqinjët tanë, përfshirë Serbinë. Por, natyrisht, ne kurrë nuk do të lejonim që çështje të tilla si kufijtë të diskutohen, si dhe çdo çështje që lidhet me sovranitetin tonë ose funksionalitetin tonë si një shtet i pavarur.

EWB: Me normalizimin e plotë të marrëdhënieve pritet që Kosova të pajtohet, ose të ndryshojë kufijtë ose të krijojë një Asosacion të Komunave Serbe në bazë të marrëveshjeve ekzistuese, Marrëveshjes së Brukselit dhe Marrëveshjes ASM 2015. Ku e shihni mundësinë e një kompromisi?

VO: Si Lidhje Demokratike e Kosovës ne besojmë në një projekt të Kosovës, të pavarur dhe sovran. Ne kemi besuar në këtë që nga themelimi ynë dhe kemi bërë gjithçka për ta bërë atë funksionale, për këtë arsye presidenti Rugova vlerësohet se është arkitekt i Kosovës së pavarur. Kufijtë e 17 shkurtit 2008 janë kufijtë nën të cilët ne njihemi nga më shumë se gjysma e botës së lirë.

Ne duhet ta shikojmë situatën ashtu siç qëndron tani, dhe megjithëse nuk mund të marrim vendime vetëm bazuar në histori, duhet të sigurohemi që të mos harrojmë historinë dhe sakrificën e madhe që kanë bërë populli i Kosovës përgjatë viteve. Ne humbëm më shumë se 13.0000 civilë, 20.000 gra të këtij vendi janë dhunuar, mijëra fëmijë, gra dhe të moshuar janë vrarë, dhe masakruar dhe djegur të gjallë dhe ende nuk ka drejtësi për këto viktima. Ishte projekti i Republikës së Kosovës për të cilin ata vdiqën. Tani të kthehemi dhe të themi: ne nuk do të marrim parasysh sakrificën e viteve 1990, është diçka që partia jonë nuk do të ishte e gatshme ta bënte.

Marrëveshja në lidhje me Asociacionin e Komunave Serbe është shfuqizuar nga gjykata jonë Kushtetuese në 2015. Unë nuk mendoj se mund të shkojmë përtej asaj që ka thënë Gjykata Kushtetuese e Kosovës. Nëse ekziston një institucion për të cilin kemi krijuar traditën e respektimit të vendimeve të tij në Kosovë, kjo është gjykata Kushtetuese e Kosovës. Ne nuk do ta prishim atë traditë për Serbinë. Unë mendoj se mund të dëmtojë themelin e vendit.

Gjykata gjithashtu tha që Asociacioni i Komunave Serbe duhet të themelohet pa ndonjë pushtet ekzekutiv dhe në përputhje me Kushtetutën. Pra, po - mund të ketë një Asociacion, pa fuqi ekzekutive. Synimi është që të bëhet Kosova një Bosnjë e dytë dhe të bëhet jofunksionale në mënyrë që të kthehet në një konflikt të ngrirë në të ardhmen. Kjo është, unë mendoj, një politikë jashtëzakonisht e rrezikshme që duhet ta luftojmë absolutisht.

Në 32 marrëveshjet e tjera, ne duhet të shohim brenda Kosovës, dhe jo në Bruksel, dhe të bëjmë një lloj vlerësimi të asaj që funksionon në praktikë dhe asaj që nuk funksionon në praktikë. Pastaj, ne duhet të shohim se çfarë mund të bëjmë më tej si institucione të Kosovës për t'i bërë ato të punojnë në praktikë, në mënyrë që qytetarët të përfitojnë në të vërtetë nga këto marrëveshje, veçanërisht ato që sigurojnë lëvizje të lirë të qytetarëve dhe mallrave.

Serbia dëshiron të rihapë disa prej këtyre marrëveshjeve, siç është ajo për energjinë. Unë besoj se rihapja e tyre mund të jetë e rrezikshme për sa i përket lëshimeve të mëtejshme. Kur është fjala për këtë, ne duhet të presim nga BE si ndërmjetësi i këtij procesi që të punojë për t'i kërkuar palëve të zbatojnë marrëveshjet, në vend që të përpiqen t'i rinegociojnë. Edhe kur kemi nënshkruar Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit, me pjesëmarrjen e BE-së, për arsye të panjohura, asgjë nuk është bërë më tej për të zbatuar atë marrëveshje.

EWB: Javën e kaluar ju deklaruat se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë nuk është një mundësi realiste. A ka ndonjë mbështetje për këtë ide në Kosovë?

VO: Duke folur për gjeopolitikën dhe marrëdhëniet ndërkombëtare ashtu siç janë tani, ajo që përcakton sot forcën e vendit nuk është domosdoshmërisht sa i madhe është gjeografikisht, nëse ka disa mijëra njerëz më pak a më shumë, por është funksionaliteti, ekonomia, sundimi i ligjit dhe nëse është i suksesshëm në fushat e inovacioni,t atë që ne shohim në Azi dhe disa vende të ish-Bashkimit Sovjetik: ato janë të vogla, por ata kanë një votë të rëndësishme. Cështja ëhtë nëse është më mirë të kemi 2 vota në organizatat ndërkombëtare apo vetëm një.

Unë besoj se zgjidhja më e mirë për Kosovën dhe Shqipërinë është që ne të krijojmë marrëdhënie motërzimi dhe të shkojmë drejt BE-së. Sapo të bashkohemi, nuk do të ketë kufij gjithsesi. Më lejoni të përfundoj duke thënë këtë: Unë vizitova spitalet e Kosovës këto ditë me anëtarët e familjes dhe iu duhet të shkoni atje për të parë sistemin e kujdesit shëndetësor publik dhe kur të shkoni atje, pendoheni për çdo minutë të vetme që keni shpenzuar për të folur për këto tema dhe jo duke diskutuar se si të rregullojmë sistemin tonë shëndetësor dhe arsimor dhe praktikisht nuk kemi kohë për këtë temë. Ka kaq shumë tema më të rëndësishme dhe urgjente për t'u marrë nga kjo qeveri gjatë 4 viteve të ardhshme.

EWB: Kosova gjithashtu ka kundërshtuar mini-Shengenin. Sidoqoftë, ambasada e SHBA në Gjermani ka botuar së fundmi një deklaratë në të cilën shprehin mendimin se Kosova duhet të jetë pjesë e kësaj nisme rajonale.

VO: Arsyeja pse partnerët tanë e thonë këtë është se ata nuk kanë dëgjuar arsyetimin tonë, ndoshta është dhe faji ynë për këtë. Ne do të ulemi me secilin vend që është një aleat i fortë dhe i vërtetë i Kosovës dhe do të diskutojmë pse ne mendojmë se kjo është një ide e keqe nga pikëpamja ekonomike, e sigurisë dhe strategjike.

Ne nuk jemi kundër zonës ekonomike rajonale, e cila ishte arritur dhe nënshkruar nga të gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor nën kujdesin e Kancelares Merkel, presidentit Macron dhe shumë përfaqësuesve të tjerë të rëndësishëm nga institucionet e BE-së dhe vendet anëtare, përfshirë, mendoj, një përfaqësues i Shteteve të Bashkuara.

EWB: Në një intervistë për Radion Europa e Lirë në tetor, ju thatë që duhet të ketë një marrëveshje midis Serbisë dhe Kosovës me bekimin e SHBA. Sidoqoftë, sipas deklaratave të Kurtit, ne mund të shohim se ka pikëpamje të ndryshme: Amerika thotë se negociatat duhet të përshpejtohen, Kurti mendon se nuk ka asnjë arsye për të nxituar; Amerika mendon se Kosova duhet të mbulohet nga mini-Shengen, Kurti thotë se mini-Shengen është një ide e papranueshme për Kosovën derisa të vendoset reciprociteti me Serbinë. A ka shqetësime se politikat e Kurtit mund të dëmtojnë marrëdhëniet Kosovë-SHBA?

VO: Unë nuk shoh ndonjë përplasje në marrëdhëniet Kosovë-SHBA në këtë pikë. Eshtë thjesht një çështje këndvështrimesh, por sigurisht që SHBA janë të interesuar që të dy palët të kthehen në Bruksel dhe të vazhdojnë dialogun sa më shpejt. Kur bëhet fjalë për përshpejtimin e negociatave, deri më tani nuk na është afruar askush nga SHBA duke kërkuar një rregullim të shpejtë. Shtetet e Bashkuara e kuptojnë se aq sa është e rëndësishme për të arritur marrëveshjen përfundimtare, është po aq e rëndësishme, nëse jo edhe më shumë, të kemi një marrëveshje që është e zbatueshme në praktikë.

Si Kosovë, ne jemi shumë të interesuar që kjo marrëveshje përfundimtare është diçka që respekton sovranitetin e Kosovës dhe integritetin territorial, por edhe funksionalitetin e tij si vend. Në të njëjtën kohë, që prodhon paqe dhe stabilitet në rajon dhe nuk krijon ndonjë precedent të rrezikshëm për të ardhmen për rajonin tonë dhe më gjerë.

Duhet të jetë një marrëveshje e qëndrueshme, vërtet përfundimtare dhe jo thjesht gjysmëfinale dhe që do të zbatohet, sepse ne pamë praktikën e 33 marrëveshjeve në Bruksel, shumica e të cilave nuk janë zbatuar nga Serbia. Ne nuk duam të kemi një dialog me Serbinë për t'i bindur ata të nënshkruajnë, dhe pastaj një dialog tjetër për t'i bindur ata të zbatojnë atë që kanë nënshkruar.

EWB: Cili është qëndrimi juaj për përfshirjen e Listës Serbe në koalicionin e ri qeverisës në Kosovë?

VO: Ekziston një dispozitë kushtetuese që kërkon të ketë të paktën një ministër nga komuniteti serb, i cili do të duhet të marrë të paktën 50 përqind të votave të vendeve serbe në parlament. Mendimi im është që, nëse ju u jepni atyre ministri, pse të mos merrni votat e tyre. Ajo që është jashtëzakonisht e rëndësishme është që ne nuk do të kemi një qeveri që varet nga Lista Serbe. Ne absolutisht nuk do të lejojmë që kjo të ndodhë.

Çështja është nëse me të vërtetë duam që ata të jenë një opozitë e ashpër apo të jenë në parlament kur votojmë ligjin për trashëgiminë kulturore, apo ligjin për arsimin e lartë ose zgjedhjet lokale që konsiderohen ligje me interes jetësor për kushtetutën tonë, dhe që kërkojnë votat e komunitetit pakicë në mënyrë që të hyjnë në fuqi. Duhet të kemi parasysh që Kushtetuta jonë u ka dhënë atyre të drejtën të vendosin veton për disa proceset legjislative jashtëzakonisht të rëndësishme në Kosovë, për të cilat ata do të na duheshin në bord.

Unë mendoj se duhet të krijojmë një lloj lidhjeje me Listën Serbe ku ata kuptojnë se të drejtat e komunitetit serb që jetojnë në Kosovë janë më të rëndësishme se sa u thotë atyre Vuçiq, për shkak se ata janë parashikuar të mbrojnë interesin e qytetarëve dhe ata duhet të ulen me të gjithë në parlament dhe të shohin se cila është mënyra më e mirë për të miratuar një ligj. Ne duhet të gjejmë një mënyrë për ta reformuar në mënyrën më të mirë, në mënyrë që të gjitha komunitetet të përfitojnë, në vend që vetëm sa bojkotojnë parlamentin.

Tashmë e kemi parë skenarin e bojkotit dhe e dimë që në një rast të tillë mund të ecim përpara me shumicën e çështjeve. Nën Haradinajn, kur Lista Serbe ishte një pjesë e koalicionit, ata bojkotonin shumicën e kohës. Kjo tregon se ata janë duke ndjekur logjikën e gabuar të injorimit të plotë të interesave të komunitetit serb në Kosovë, ndërsa vetëm bëjnë marrëveshje me Vuçiq në Beograd. Kjo tregon se as Vuçiq dhe as ata nuk interesohen vërtet për serbët që jetojnë në Kosovë.

EWB: Këshilli i Europës kohët e fundit votoi Raportuesin Special për Kosovën, një nga kandidatët ishte deputeti rus Alexei Kondratyev, i cili u dëbua nga Kosova në 2001. Në fund, u zgjodh kandidati gjerman Peter Bayer. Si e shikoni faktin që një politikan rus, një person non-grata në Kosovë, ishte kandidat për këtë pozicion?

VO: Padyshim ishte një skemë e planifikuar mirë e Serbisë, Rusisë dhe partnerëve të tjerë të tyre që vetëm shohin si të destabilizojnë këtë pjesë të botës. Fakti që ai ishte pjesë e KFOR-it nuk e bën atë një kandidat të mirë për këtë punë apo cdo punë tjetër për të qenë e ndershme, dhe mendoj se ishte një fyerje për Këshillin e Europës që të vazhdojë më tej me një kandidat të tillë sepse është një organizatë që merret kryesisht me mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Eshtë për të ardhur keq që Rusia është rikthyer në Këshill.

Sidoqoftë, unë gjithashtu mendoj se kemi shumë fat që kemi Peter Bayer, i cili e njeh shumë mirë rajonin. Zgjedhja e Kondratyev do të kishte krijuar një pengesë të madhe në marrëdhëniet midis Kosovës dhe KiE. Fakti që ai është një person non grata në Kosovë do të thotë që nuk do të mund të vinte në Kosovë, kështu që gjithçka ai do të kishte do ishte një copë letër dhe një mandat që nuk do të mund të zbatonte.

Unë gjithashtu mendoj se qeveritë e mëparshme nuk e kanë trajtuar ndikimin rus sa duhet. Rusia është jashtëzakonisht aktive në tërë Ballkanin dhe paraqet një kërcënim të sigurisë për të gjithë rajonin, përfshirë Serbinë. Sa më shpejt që serbët ta kuptojnë këtë, aq më mirë për të gjithë rajonin. Kjo është arsyeja pse unë besoj se, në qeverinë e ardhshme ne duhet të miratojmë një strategji të re të sigurisë brenda Këshillit të Sigurisë Kombëtare dhe të sigurohemi që të miratojmë masa të reja për trajtimin e ndikimit rus dhe të ndërmarrim masa parandaluese përpara se të ndodhë diçka e rrezikshme.

Përkthimi: Politiko.al