Çfarë do të thotë në të vërtetë njohja e shtetit palestinez

Mbretëria e Bashkuar e ka njohur zyrtarisht Palestinën si shtet, në një ndryshim të madh në politikë.

Njoftimi vjen përpara Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara (OKB) në Nju Jork javën e ardhshme. Ndërsa Sir Keir Starmer sinjalizoi këtë veprim në korrik, ai nuk u bë zyrtar para vizitës shtetërore të Donald Trump në Mbretërinë e Bashkuar, thuhet për shkak të frikës se mund të kishte dominuar takimin me presidentin e SHBA-së.

Ja çfarë duhet të dini rreth rëndësisë së njohjes së një shteti palestinez.

Cili është statusi aktual i shtetësisë palestineze?

Autoriteti Palestinez (AP), i udhëhequr nga Presidenti Mahmoud Abbas, njihet ndërkombëtarisht si përfaqësues i popullit palestinez.

Organizata qeverisëse ushtron vetëqeverisje të kufizuar në pjesë të Bregut Perëndimor të pushtuar nga Izraeli sipas marrëveshjeve me Izraelin. Ai lëshon pasaporta palestineze dhe drejton sistemet palestineze të shëndetit dhe arsimit.

Megjithatë, disa shkëmbime tregtare, investimesh, arsimore dhe kulturore janë të kufizuara nga Izraeli dhe aktualisht nuk ka aeroporte palestineze.

Bregu Perëndimor i mbyllur në tokë mund të arrihet vetëm përmes Izraelit ose përmes kufirit të kontrolluar nga Izraeli me Jordaninë. Izraeli gjithashtu kontrollon të gjitha qasjet në Rripin e Gazës.

Pjesa më e madhe e asaj që do të formonte një shtet të mundshëm palestinez ka qenë nën pushtimin ushtarak izraelit për më shumë se gjysmë shekulli.

Sipas Konventës së Montevideos të vitit 1933, ekzistojnë disa kritere përpara se Palestina të njihet si shtet sovran sipas ligjit ndërkombëtar.

Procesi kërkon që shteti të ketë:
• Një popullsi të përhershme;
• Një territor të përcaktuar;
• Një qeveri efektive dhe marrëdhënie ndërkombëtare;
• Procese diplomatike formale duke përfshirë ambasada, ambasadorë dhe traktate.

Mbretëria e Bashkuar nuk e nënshkroi konventën e vitit 1933, por në korrik disa nga juristët më të mirë të Britanisë i shkruan një letër këshilltarit më të lartë ligjor të qeverisë duke paralajmëruar se njohja e një shteti palestinez mund të shkelte konventën, të cilën ata thanë se është bërë pjesë e "të drejtës zakonore".

Por të tjerë, përfshirë Philippe Sands KC, një profesor i drejtësisë në University College London, argumentuan kundër kësaj. Ai i tha The Guardian se gjykata më e lartë e OKB-së, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND), ka njohur që palestinezët kanë të drejtën e "vetëvendosjes" - që do të thotë se një vend përcakton shtetësinë e tij dhe formon qeverinë e vet.

A është ky veprim vetëm simbolik?

Vendet si Kina, India, Rusia dhe shumë shtete arabe e kanë njohur pavarësinë palestineze për dekada të tëra, por kryesisht e shohin atë si një gjest simbolik, i cili ka pak ndikim në atë që ndodh në terren.

Megjithatë, në rastin e Mbretërisë së Bashkuar, njohja e një shteti palestinez mund t'i vendosë të dy në "pozicion të barabartë" sipas ambasadorit palestinez në Mbretërinë e Bashkuar, Husam Zomlot.

Kjo mund të rezultojë në partneritete strategjike ose të çojë në hapa të tillë si ndalimi i produkteve që vijnë nga vendbanimet izraelite në territoret e pushtuara palestineze, tha për Reuters Vincent Fean, një ish-konsull i përgjithshëm britanik në Jerusalem.

Presidenti francez Emmanuel Macron, i cili ishte udhëheqësi i parë i një vendi të G7 që mbështeti njohjen, tha se njohja do të vinte gjithashtu me një angazhim që AP do të miratonte reforma, të cilat, thotë ai, do ta vendosnin atë në një pozicion më të mirë për të qeverisur një Gazë të pasluftës.
Pse po vepron Mbretëria e Bashkuar tani?

Sir Keir Starmer tha në korrik se koha për të njohur Palestinën është tani, pasi do të kishte ndikimin më të lartë duke pasur parasysh shpresën për një zgjidhje me dy shtete - një Izrael "i sigurt" së bashku me një shtet palestinez "të qëndrueshëm" - ishte në rrezik.

Ai tha se ishte pjesë e një "plani me tetë pjesë" të rënë dakord me Francën dhe Gjermaninë, por mohoi se përfaqësonte një kthesë pas presionit nga deputetët laburistë, duke thënë në vend të kësaj se ishte gjithmonë pjesë e planit për të njohur Palestinën.
Presioni është rritur gjithashtu mbi Sir Keir pasi Izraeli filloi një ofensivë të madhe tokësore për të marrë Qytetin e Gazës më 16 shtator.

Pavarësisht dënimit të përhapur, tanket dhe trupat izraelite kanë vazhduar të shtyjnë më thellë në qytet në një përpjekje për të shkatërruar Hamasin dhe për të detyruar lirimin e pengjeve të mbetura izraelite.

Sekretarja e Jashtme Yvette Cooper e quajti operacionin "krejtësisht të pamatur dhe të tmerrshëm".

Deklarata zyrtare e Mbretërisë së Bashkuar vjen disa ditë para mbledhjes vjetore të liderëve botërorë në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, ku Gaza do të jetë një temë kryesore diskutimi.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu pritet të flasë në asamble, por zotit Abbas nuk i është dhënë vizë amerikane. Ka të ngjarë që ai të shfaqet në vend të kësaj nëpërmjet videos.

Cilat vende e njohin (dhe nuk e njohin) Palestinën?

Që nga shtatori 2025, 147 nga 193 shtete anëtare të Kombeve të Bashkuara e njohin Palestinën. Kjo përfshin më shumë se një duzinë në Evropë, përfshirë Spanjën, Irlandën dhe Norvegjinë.

Pa një vend të plotë në OKB, AP ka vetëm aftësi të kufizuar për të zhvilluar marrëdhënie dypalëshe. Kjo do të thotë që një delegacion që përfaqëson zyrtarisht Shtetin e Palestinës ka statusin e vëzhguesit të përhershëm, por nuk ka të drejtë vote.

Pavarësisht se sa vende individuale e njohin pavarësinë palestineze, anëtarësimi i plotë në OKB kërkon miratimin e Këshillit të Sigurimit.

Miratimi kërkon të paktën nëntë vota pro dhe asnjë veto nga shtetet anëtare të përhershme 'të mëdha': Mbretëria e Bashkuar, SHBA-ja, Franca, Rusia dhe Kina.

Nëse Këshilli e miraton kërkesën, ajo i shkon Asamblesë së Përgjithshme për miratim, ku nevojitet një shumicë prej dy të tretash.

Një shtet nuk mund të anëtarësohet në OKB pa mbështetjen e Këshillit të Sigurimit dhe Asamblesë së Përgjithshme.

Në vitin 2011, Këshilli i Sigurimit shqyrtoi një kërkesë që Palestina të bëhej anëtare e përhershme për disa javë, por nuk arriti në një qëndrim unanim, kështu që një votim formal nuk u zhvillua kurrë.

Kohët e fundit, më 18 shtator, SHBA-ja vuri veton një rezolutë të Këshillit të Sigurimit që kishte kërkuar një armëpushim të menjëhershëm dhe të përhershëm në Gaza dhe lirimin e të gjithë pengjeve, duke thënë se përpjekja nuk shkoi aq larg sa duhej në dënimin e Hamasit.