Prokurorët dhe gjyqtarët e larguar nga vettingu bëjnë me “dhimbje koke” qeverinë

Qindra gjyqtarë dhe prokurorë shqiptarë janë detyruar të largohen nga detyra nga procesi i vetingut i nisur në vitin 2016 për të goditur korrupsionin në drejtësi, por jo të gjithë e kanë lënë pas ligjin.

Shumë u larguan para se të shtyheshin, dhe disa kanë ndërruar zyrën e prokurorisë ose gjykatës për një praktikë ligjore ose një post mësimor universitar; të tjerët që kundërshtuan me sukses shkarkimet e tyre në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut, GJEDNJ, në Strasburg, mund të rikthehen në detyrë, duke ngritur dyshime të reja rreth efektivitetit të rishikimit gjyqësor të qeverisë, një pjesë e të cilit ishte verifikimi.

Ndue Pjetra, kreu i Shoqatës së Avokatëve Kundër Korrupsionit, tha për Euronews Albania se pothuajse të gjithë ata që dhanë dorëheqjen para se të kontrolloheshin ishin "të pajisur me licencë avokatie", me idenë se "nesër, pasnesër, ata do të jetë pjesë e profesionit të avokatit, por jo pjesë e gjyqësorit, duke pasur parasysh gjithë korrupsionin që u ngritën”.

Afrim Krasniqi, kreu i Institutit për Studime Politike me qendër në Tiranë, tha se reforma kishte nevojë për një analizë të thellë.

Në lidhje me gjyqtarët dhe prokurorët, Krasniqi tha për BIRN: “Shikojmë me shqetësim se disa prej tyre janë emëruar në shkollën e Magjistraturës, domethënë në përgatitjen e kuadrove të reja, në trajnimin e atyre që kanë kaluar vettingun dhe kjo bie ndesh me frymën e reformës në drejtësi dhe me konceptin e vettingut.”

“Është e njëjta gjë me universitetet publike, me fakultetin e drejtësisë: ka shumë individë që janë larguar për shkak të vettingut ose kanë dhënë dorëheqjen ose kanë qenë pjesë e asaj që quhet pjesa e korruptuar e sistemit të vjetër të drejtësisë. Dhe ky lloj mekanizmi në të cilin gjeneratat e reja po përgatiten prej tyre, mendoj se është shqetësues.”

Ndër të tjera, ish-kryetari i Gjykatës Kushtetuese, Bashkim Dedja, i cili u shkarkua pas vettingut në 2019-ën, hapi zyrën e avokatisë në të njëjtin vit, ndërsa Besnik Muci, i cili u shkarkua si kreu i krimeve të rënda, garantohet me kushtetutë e drejta për të punuar.

Shqipëria filloi rishikimin gjyqësor në vitin 2016 nën presionin e fortë të Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian; në vitin 2022, ligjvënësit votuan për ta zgjatur atë deri në fund të vitit 2024.

Por ndërkohë që Shqipëria ka marrë vlerësime për ndjekjen e vettingut, nuk ka qenë pa polemika.

Disa gjyqtarë dhe prokurorë dhanë dorëheqjen përpara se të verifikoheshin, ndërsa humbja e qindra të tjerëve ka krijuar boshllëqe të konsiderueshme në personel dhe ka lënë disa gjykata të paaftë për të punuar.

Sipas Komisionit të Pavarur të Kualifikimit, nga shkurti 2018 deri në qershor 2023, pas vettingut janë shkarkuar 235 gjyqtarë dhe prokurorë.

Një numër iu drejtua GJEDNJ-së, e cila në disa raste gjeti gabime në proces.

Në korrik, qeveria i pagoi dëmshpërblim ish-prokurores Antoneta Sevdari, e cila fitoi çështjen e saj në GJEDNJ pasi u pushua nga puna në shkurt 2019; në tetor të vitit të kaluar, ish-prokurori Besnik Cani fitoi gjithashtu kur GJEDNJ vendosi se shkarkimi i tij ishte i padrejtë pasi një anëtar i organit të apelit që vendosi se çështja e tij kishte falsifikuar dokumentet për rekrutimin e tij, megjithëse gjykata e Strasburgut refuzoi të urdhëronte rivendosjen e tij të menjëhershme.

Sevdari tha se kushtetuta shqiptare lejon apelimin ndaj vendimeve të organit të vetingut, por është e paqartë se çfarë ndodh nëse GJEDNJ vendos kundër vendimeve të tilla. Ajo tha për BIRN se kishte kërkuar nga Kolegji i Posaçëm i Apelimit, SPA, që procesi të rihapet.

“Pavarësisht se kuadri ligjor nuk është i plotë, mendoj [ashtu siç e ka vënë në dijeni vetë Avokatia e Shtetit GJEDNJ gjatë shqyrtimit të çështjes së zotit Cani] se PSSH mund dhe duhet të gjejë mundësinë për t'i shqyrtuar këto çështje në zbatim. të vendimeve të GJEDNJ.”

Në prill të këtij viti, Operacioni Ndërkombëtar i Monitorimit i emëruar nga Komisioni Evropian, IMO, i cili monitoron mbarëvajtjen e procesit të verifikimit, dënoi një plan të Këshillit të Lartë të Prokurorëve të Shqipërisë për t'i kthyer Canit punën e tij.

Në të njëjtin muaj, GJEDNJ vendosi sërish pjesërisht në favor të një ish-prokurori tjetër, Dritan Gina, ndërsa në korrik, vendosi që ish-gjyqtarit Admir Thanza nuk iu dha mundësia e duhur për t'u mbrojtur kur u shkarkua për dështimin e një 'testi integriteti' të korrupsionit.

Shoqata e Avokatëve Kundër Korrupsionit i ka kërkuar qeverisë dhe Dhomës Kombëtare të Avokatisë që të sigurojnë që prokurorët dhe gjyqtarët e shkarkuar nga procesi i vetingut të mos vazhdojnë të funksionojnë brenda sistemit ligjor.

Por Erida Skendaj, kreu i Komitetit Shqiptar të Helsinkit, tha se situata është komplekse, duke qenë se e drejta për të punuar garantohet me kushtetutë dhe vetëm një vendim gjykate – jo thjesht procesi i vetingut – mund ta heqë atë.

“Sipas legjislacionit shqiptar dhe besoj në shumë vende të tjera të botës, asnjë personi nuk mund të ndalohet të ushtrojë një profesion sepse është një e drejtë kushtetuese, nëse nuk ka një vendim gjykate të formës përfundimtare për të ndaluar ushtrimin e profesionit,” tha Skendaj për BIRN.

Marrë nga BIRN