E-TJERA

HEC i Skavicë, KSHH: The government approved the law without carrying out the study, it violates the constitutional and legal security principles

HEC i Skavicë, KSHH: The government approved the law without carrying out

In Albania, the discussions on the construction of the Skavica hydropower plant in the cascade of the Drin river, on the other 3 hydropower plants, Fierza, Komani and Vaut te Deja, have their origins since the communist period. Only in the last two decades this project has received the attention of several companies in at least 3 cases, but the procedures have failed.

Finally, through numerous disputes, the construction of this hydropower project by the "Bechtel International Inc" Company is being discussed. For this purpose, the parliament adopted a special law 3 years ago. Voice of America correspondent in Tirana, Mimoza Picari, brings together the arguments of civil society, lawyers and public authorities on this issue.

Since 2021, when the law defining "The special procedure for the negotiation, execution and approval of the contract with the company "Bechtel International Inc", for the design and construction of the Skavica Hydropower Plant, and then a VKM for the approval of the contract was approved of the first phase for technical services between KESH and the company in question, two associations that represent the interests of the inhabitants of the Black Drin valley, as well as the Albanian Helsinki Committee, have raised some concerns, which were concretized with appeals to the Constitutional Court. They claim that the Sakvica HPP threatens the lives of over 15,000 residents in over 40 villages and brings irreparable damage to the environment, cultural heritage and economic activity in the area. The appellants appreciate that the law itself violates several constitutional principles, such as the right to information on environmental issues, economic freedoms and avoids competition as it defines a single company for study and construction.

On the other hand, the official authorities argue that the construction of HEC Skavicë will increase the production of energy through hydropower plants in the country, which currently covers over 70% of the needs in the country, as well as will avoid flooding in the area of ​​Subshkodra. The law defines two phases. The first phase envisages conducting studies and analyzes in the area, and the second phase the construction, which will depend on the results of the study. The project is in the first phase. KESH has paid the company "Bechtel Limited" - branch in Albania, for conducting the study with a value of about 16 million euros.

One of the objections is related to the lack of studies on the affected areas, economic assessment or costs, before the law was approved.

“Çdo ligj para hartimit dhe miratimit duhet të kalojë përmes një vlerësimi paraprak. Në këtë rast nuk u bë asgjë. Qeveria nuk di sa banorë do preken, sa është volumi ekonomik i zonës dhe për më tepër nuk di as sa është potenciali në të ardhmen e këtij volumi ekonomik. Sepse nuk ka asnjë studim. Në invenstime kaq të mëdha duhe të ketë studime”- u shpreh për Zërin e Amerikës Dorian Matlija, drejtor ekzekutiv i Res Publica.

Përfaqësues të qeverisë të pyetur në Gjykatën kushtetuese, në dhjetor të vitit të kaluar gjatë seancës ku u parashtruan argumentat e palëve, se përse nuk ishin kryer studime para miratimit të ligjit, thanë se ligji u miratua pikërisht për këtë arsye, që në fazën e parë të kryhen studimet dhe të përllogariten kostot. Autoritetet publike i mëshuan faktit se ndërtimi i Hidrocentralit i përket fazë së dytë, dhe varet nga rezultatet e studimit. Ndërkohë ligji parashikon që Shoqëria “Bechtel International Inc.” do ndihmojë qeverinë në sigurimin e mbështetjes financiare për projektin.

Anëtarë të Gjykatës Kushtetuese u ndalën në seancë edhe tek arsyet i miratimit të këtij ligji.

“Përse kemi nevojë për një ligj për procedurën e negocimit? Nga buron nevoja për këtë ligj? Pra është i dedikuar, është vetëm për kompaninë “Bechtel”, vetëm për Skavicën. Cila është baza ligjore? Përse e bën qeveria kët?. Është vullnet politik? Apo është detyrim ligjor? Kjo është pyetja”- tha Holta Zaçaj Kryetare e Gjykatës Kushtetuese në seancën që u zhvillua në Gjykatën Kushtetuese në dhjetor të 2023-it.

“Mund të negociohet me një subjekt privat vetëm nëpërmjet një procedure ligjore. Sot ne njohim disa forma se si negociohet me palët private. Është ligji i prokurimit, ai i konçensioneve, sepse të negociosh me një subjeket privat kushtetuta të jep të drejtë, sidomos për ato projekte që kanë një kufizim të të drejtave, duhet hartuar një ligj në kuptim të nenit 17. Në rast se ka një cënim të të drejtave ose kufizim për një interes publik të bëhet me një proçedurë që e cakton ligji”- u shpreh Herald Jonuzaj, Përfaqësues i Këshillit të Ministrave në të njëjtën seancë.

Ndërkohë KSHH i tha Zërit të Amerikës se në këtë rast kemi cënim të parimeve kushtetuese dhe të sigurisë juridike pasi anashkalohen një sërë ligjesh që parashikojnë garë të hapur dhe konkurencë.

“Është anashkaluar krejtësisht legjislacioni në fuqi, mbi prokurimet publike, konçensionet, Partneritetet Publike Private, ligji për vlerësimin e ndikimit në mjedis apo për vlerësimin strategjik të mjedisit”- u shpreh për Zërin e Amerikës Erida Skëndaj, Drejtore ekzekutive e Komitetit Shqiptar të Helsinkit.

Rast i ngjashëm i një ligji që përcakton procedurë të vecantë për të negociuar me një kompani të vetme, është ai për ndërtimin e Teatrit Kombëtar, që u shfuqizua nga Gjykata Kushtetuese në vitin 2021. Ndërkohë në Qendrën e Botimeve Zyrtare Zëri i Amerikës konstatoi dhe ligje të tjera të kësaj natyre, si ai për ndërtimin e portit të Karpenit, të aeroportit të Vlorës, për ndërtimin e rrugës së Arbrit, apo për sigurinë kibernetike. Juristët që mbrojnë të drejtat e banorëve të luginës së Drinit të Zi, kanë një qasje kritike kur bëhet fjalë për miratimin e ligjeve të tilla që përcaktojnë kompani të veçanta për ndërtimin e veprave të ndryshme.

“Praktika të tilla, unë i konsideroj korrupsion legjislativ, përmes dhënies së privilegjeve më anë të ligjit, duke krijuar imunitet kolektiv për vendimarrësit. Kjo është gjëja me e dëmshme për një shtet të së drejtës”- tha për Zërin e Amerikës Jordan Daci, avokat.

Por një nga shqetësimet serioze të shoqatave që kundërshtojnë ndërtimin e HEC Skavicës, lidhet me faktin se ligji parashikon që si studimi i ndikimit në mjedis ashtu dhe ndërtimi të kryhet nga Shoqëria “Bechtel”. Avokati Dorian Matlija është skeptik edhe pse oponenca do të kryhet nga KESH.

“Studimet e kësaj natyre që janë të fazës së parë duhet t’i bëjë organi që zhvillon projektin, që në rastin konkret është KESH-i, apo Ministria përkatëse. Nuk mund t’i bëjë subjekti privat i kontraktuar, aq më tepër kur ky subjekt është po ai që do të ndërtojë dhe veprën. Jemi në konflikt të hapur interesi”- vijoi Dorian Matlija, Avokat.

Ky ishte një moment që mori dhe vëmendjen e anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese, gjatë seancës ku palët parashtruan argumentat.

“Përse është e njëjta kompani që bën dhe studimin e fizibilitetit dhe sipas ligjit është po ajo që do të lidhë dhe kontratën e dytë që ka të bëjë më zbatimin. A ka një arsye”- iu drejtua Holta Zaçaj Kryetare e Gjykatës Kushtetuese përfaqësuesit e qeverisë.

“ Nuk shoh ndonjë pengesë ligjore. Mund të jetë një studim që nesër kompania në fazën e dytë tërhiqet. Kjo nuk do të thotë se ne mund të mos vazhdojmë me një kompani tjetër”- u përgjigj Herald Jonuzaj, Përfaqësues i Këshillit të Ministrave.

E drejta për të informuar publikun që preket nga ndërtimi i HEC Skavicës për çështjet mjedisore, gjithashtu ngjalli interesin e anëtarëve të gjykatës kushtetuese, në seancën e dhjetorit të vitit të kaluar.

“Publiku i ndikuar kur duhet të pyetet, para miratimit të ligjit, apo pas miratimit të ligjit”- pyeti Elsa Toska, Anëtare e Gjykatës Kushtetuese.

“Mendimi i publikut do të merret në momentin që janë realizuar këto studime, mbi bazën e të dhënave shkencore por edhe studimet që palët i kanë bërë me inisiativën e tyre. Kur të vijë faza e dytë e shqyrtimit dhe e dhënies së të drejtës për ndërtimin e hidrocentralit e cila patjetër do kalojë në Kuvend, kërkon konsultim të gjerë”- u përgjigj Mimoza Arbi përfaqësuese e Kuvendit të Shqipërisë.

The Constitutional Court, bearing in mind that the law regulates the Skavica project in two phases and the second phase begins only if the first phase is finalized, assessed that the petitioners are legitimate only for the claim of violation of the right to information on environmental issues. The court tasked the public authorities with repairing the found violation and guaranteeing the right to information during the first phase of the implementation of the law, as well as the obligation to take into account the results of the environmental protection information process, as far as it is possible, pursuant to Article 8 of the Aarhus Convention.

"The government must have the maximum will to listen to the residents and above all to listen to the experts and institutions of the Albanian state itself, the Academy of Sciences, the Institute of History, that of Archaeology. Everyone in cooperation will be able to prove to the government that this initiative is wrong" - continued Jordan Daci, lawyer.

Although the non-governmental organizations were not legitimized for most of their claims, such as the violation of economic and competition freedoms, damage to the environment, cultural heritage or the rights of the inhabitants of the Black Drin valley, which are affected from the construction of HEC Skavica, confirmed to Voice of America that they will continue the legal battle in the Constitutional Court, if the second phase of the law that provides for the construction of this hydropower work is passed. VOA

 

Latest news