Trojet shqiptare në Ballkan: ngjarjet më të bujshme të 2023 në Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi, Preshevë...

Viti 2023 u shoqërua me ngjarje të shumta në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe në Preshevë.

Gjatë këtij viti, shqiptarët në këto troje, po ashtu patën role me rëndësi në vendimmarrje dhe formimin e qeverive të reja, të cilat Politiko.al i rendit si më poshtë:

Kosova

8 janar – NATO refuzoi kërkesën e Serbisë për të vendosur deri në 1000 trupa dhe policë ushtarakë të Serbisë në veri të Kosovës . Në dhjetor, Beogradi kërkoi autorizimin e NATO-s për të vendosur trupa në Kosovën fqinje pas një vargu konfrontimesh të dhunshme midis autoriteteve të Kosovës dhe serbëve që banojnë në rajonin verior të vendit.

18 mars- Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti dhe presidentit serb, Aleksandar Vuçiç, në kuadër të dialogut të nivelit të lartë mes dy vendeve, zhilluan një takim në Ohër. Pas takimit BE tha se   palët janë pajtuar për zbatimin e Marrëveshjes drejt normalizimit të marrëdhënieve mes tyre, të mbështetur nga BE-ja, por siç do të shohim në poshtë tensionet mes dy vendeve kanë vazhduar.

26 maj-Policia e Kosovës mori kontrollin e ndërtesave komunale në Zveçan, Zubin Potok dhe Leposaviç për të lejuar kryetarët e sapozgjedhur të komunave  me të cilët serbët etnikë kishin refuzuar të bashkëpunonin  të merrnin detyrën. 

29 maj-Njëzet e pesë paqeruajtës të KFOR-it të udhëhequr nga NATO u  plagosën pas përleshjeve me serbët etnikë në veri të Kosovës për vendosjen e kryetarëve shqiptarë etnikë. Presidenti serb Aleksandar Vuçiç vendos Forcat e Armatosura Serbe në nivelin më të lartë të gatishmërisë luftarake në përgjigje të përleshjeve. 

13 qershor- Policia e Kosovës hyri në Zveçan dhe arrestoi udhëheqësin lokal serb Milun Milenkoviç – duke e akuzuar atë për organizimin e protestave serbe – duke çuar në trazira të cilat lanë të plagosur tre policë.  

Të nesërmen, policia serbe arrestoi tre oficerë të policisë së Kosovës, duke pretenduar se ata kaluan në Serbinë Qendrore , Kosova e mohoi pretendimin, në vend të kësaj akuzoi policinë serbe se kishte hyrë në Kosovë dhe kishte rrëmbyer oficerët. Si rezultat, Kosova shpalli ndalimin e hyrjes së automjeteve me targa dhe mallra serbe. Pavarësisht ndalimit, u raportua se automjetet serbe ende po lejoheshin të hynin pasi kishin kaluar kontrolle të forta kufitare, diçka që vetë Kurti e pranoi në një konferencë për shtyp më 15 qershor. Më 26 qershor, Serbia i liroi tre policët dhe i la të ktheheshin në Kosovë

24 shtator -Rreshteri Afrim Bunjaku u vra gjatë detyrës zyrtare pas një sumi të 30 persona. Pas operacionit që zgjati rreth 17 orë, autoritetet kosovare njoftuan se vranë 3 sulmues dhe arrestuan 2 të tjerë. Sulmi terrorist ndaj Policisë së Kosovës u dënua fuqishëm nga ndërkombëtarët.

Mali i Zi

19 mars – 2023 Zgjedhjet presidenciale malazeze : Presidenti aktual Milo Gjukanoviç fitoi raundin e parë, duke u përballur me Jakov Milatoviç në balotazhin e 2 prillit. 

2 Prill – Ish-ministri i Ekonomisë Jakov Milatoviç mposhti presidentin aktual Milo Gjukanoviç për t'u bërë presidenti i ri i Malit të Zi , me 60.1% të votave. 

13 prill -Prokuroria Speciale e Shtetit në Mal të Zi dha urdhër për arrestimin e kryetarit të Komunës së Budvës, Milo Bozhoviç. Bozhoviç dyshohet për krijimin e organizatës kriminale dhe prodhimin, posedimin dhe shpërndarjen e paautorizuar të narkotikëve.

13 shtator- Viti 2023 do të mbahet mend për qytetarët e Malit të zi pasi u  hap për herë të parë shkolla e cila jep mësim në gjuhën shqipe në Rozhaj të Malit të Zi.

13 shtator- Një tunel rreth 30 metra i gjatë u zbuluar në shator në Mal të Zi. Rrugë nëntokësore të çon në ambientet e brendshme të Gjykatës së Lartë. Sipas medias malaziase “Vijesti”, tuneli është hapur nga mafia dhe ky rrugë u mundësoi atyre aksesin në Gjykatën e Lartë të Podgoricës. Mësohet se nga hetimet e kryera, rezulton se pas tunelit qëndron një grup kriminal, pasi aty janë gjetur sende që i përkasin një anëtari të këtij grupi, Slobodan Kašćelan.

31 tetor- Kuvendi i Malit të Zi, zgjodhi Qeverinë e kryeministrit Millojko Spajiç, pas seancës plenare që zgjati tërë natën.

Qeveria mori mbështetjen e 46 deputetëve nga partia e Spajiçit, Lëvizja Evropa Tani, nga partia pro-ruse Fronti Demokratik që është shpërbërë së fundi, Demokratët, Partia Popullore Socialiste dhe partitë shqiptare.

Të gjitha këto parti do të udhëheqin ministri në Qeverinë e re, përveç partisë Fronti Demokratik, subjekt që sipas marrëveshjes me Spajiqin, do të hyjë në Qeveri pas një viti. Ekzekutivi do të ketë 18 ministri dhe pesë zëvendëskryeministra.

Maqedoni e veriut

14 janar - Autoritetet arrestuan katër oficerë policie, duke përfshirë një komandant policie, nën dyshimin se kishin ndihmuar një të burgosur të dënuar për vrasje për t'u arratisur. I burgosuri po transferohej në spital. 

20 janar – Maqedonia e Veriut dhe Bullgaria denoncojnë një krim urrejtjeje që u krye kundër Hristian Pendikov, sekretar i klubit kulturor bullgar Car Boris III, në Ohër. 

5 qershor – 10 burra arrestohen si anëtarë të dyshuar të një rrjeti ndërkombëtar të kontrabandës së njerëzve. Arrestimi ndodhi pas një hetimi që zgjati rreth dy vjet. Policia e përshkroi grupin si një organizatë të sofistikuar kriminale që operonte rrugë midis Greqisë dhe Hungarisë, si dhe nga Bullgaria dhe Serbia për në destinacione të ndryshme në Bashkimin Evropian.

4 shtator – Mijëra protestues u mblodhën në Shkup mbi pretendimet se pacientët në një spital shtetëror të kancerit humbën trajtimin për të shpëtuar jetën sepse stafi po vidhte barnat për t'i shitur në tregun e zi. 

8 shtator - Greqia dhe Maqedonia e Veriut, së bashku me Qendrën Evropiane për Monumentet Bizantine, nënshkruajnë një marrëveshje për të shpëtuar afresket bizantine të shekullit të 12-të. Pikturat afreske u gjetën brenda kishës së Shën Gjergjit në Maqedoninë e Veriut dhe janë një shembull i artit bizantin në rajonin e Ballkanit. 

12 shtator – Maqedonia e Veriut urdhëron dëbimin e 3 diplomatëve rusë. Ambasadori rus në Maqedoninë e Veriut Sergej Bazdnikin u thirr dhe u njoftua se 3 kolegë të tij u shpallën personae non grata dhe duhet të largohen nga vendi. 

Presheva

Ministri i Punëve të Brendshme të Serbisë, Bratisllav Gashiç,  deklaroi se do të hapet një shtab policor në Preshevë, në jug të Serbisë, dhe se do të intensifikohen veprimet në zonën kufitare me Maqedoninë e Veriut dhe Bullgarinë.

Gjatë zgjedhjeve që u mbajtën në dhjetor, Shaip Kamberi u zgjodh për një tjetër mandat në parlamentin serb. Kamberi është deputeti i vetëm shqiptarë në parlamentin serb.

Vrasja e Liridones dhe Vanjës

Përvec ngjarjeve të rëndsishme politke dhe ekonokime që ndodhn përgjat vitit, vrasja e Liridona Ahmetaj dhe Vanja Gjorçevska do të mbahet mend gjatë. 

14-vjeçarja Vanja Gjorçevska u rrëmbye, dhe vra, bashkëpunëtor i ngjarjes është vetë babai i saj.  E mitura rezultonte e zhdukur që prej 27 nëntorit, pas daljes nga shtëpia për të shkuar në shkollë. Trupi i pajetë i saj është gjetur të dielën.

Shefi i Punëve të Brendshme,  Oliver Spasovsk bëri të ditur se motivi i vrasjes ishte përfitimi material nga e ëma e vajzës së vrarë dhe se në këtë rast, është i përfshirë babai i saj, i cili, siç është shprehur Spasovski, i ka informuar anëtarët tjerë për kohën kur ka dalë vajza nga shtëpia dhe lëvizjen e saj drejt shkollës.

Ndërkohë 30-vjeçarja  Liridona Ademaj u vra me 29 nëntor në fshatin Sinidoll të Prishtinës, me urdhër të bashkshortit të saj.  Rasti fillimisht u cilësua si vrasje gjatë një grabitjeje të armatosur.

Dy ditë më vonë Policia e Kosovës arrestoi dorasin si dhe bashkëshortin e saj, Naim Murselin, si të dyshuar për vrasj

Vrasësi i arrestuar, i tregoi Policisë së Kosovës, se u pagua nga bashkëshorti i viktimës për të kryer vrasjen.

Deri më tani ende nuk është zbardhur arsyeja e vrasjes së Liridons, por në media janë shtrur dy pista ajo e parave dhe e dijenisë së të ndjerës për disa sekrete të Murselit.

Vrasja e tyre ka ngjallur protesta nëpër rrugë për një mbrojtje më të mirë të grave dhe vajzave nga dhuna mbi bazë gjinore.