“Shiptari’, si pjesë e fjalorit politik serb  

Saša Ilić/ Peščanik

Nëse papuçet janë blerë në tregun e hapur të mallrave, atëherë në zhargonin popullor serb ato quhen “shiptarka”. Nëse dikush është i shëmtuar, atëherë ka “fytyrë shiptari”. Nëse profesori në shkollë mban një leksion për tolerancën, atëherë ai është “shiptar”. Nëse dikush kritikon pushtetin, atëherë ai është armik i Serbisë dhe detyrimisht “shiptar”. Kur dikush flet me dialektin e zonës së Resavës, atëherë thuhet se ai ka “aksent shiptar”. Kur ndonjë grup tifozësh nga Beogradi turren në ndonjë përleshje me ndonjë grup tjetër, thuhet se po “rrahin shiptarët”. Nëse ndodh ndonjëfarë proteste e ndonjë pakice që i mohohen të drejtat, atëherë thuhet se ka ndodhur “shiptarizimi i atij vendi”. 

Kur Aleksandër Vulini, si ministër i ushtrisë gjatë vitit 2019, deklaron se është “për ndërkufizim sa më të shpejtë dhe të sigurtë me shiptarët” atëherë mund të thuhet se ai nuk mendon asgjë të mirë mbi fqinjët shqiptarë në Kosovë. Përkundrazi. Deklarata e tij mbështetet në traditën e gjatë të përdorimit pezhorativ të etnonimeve, gjë e cila në gjuhën serbe ka fituar një spektër të tërë të domethënieve negative dhe nuk ka kurrfarë lidhje me fjalën “shqiptar” që shqiptarët e përdorin vetë. Për këtë, kur Vulini thotë “shiptar”, dhe kur ministrja kosovare e punëve të jashtme Melisa Haradinaj Stublla thotë  “shqiptar”, kjo nuk është njëlloj. Këtë e di shumë mirë edhe ministri Vulin, i cili në muajin tetor të vitit të kaluar e quajti qëllimisht ministren kosovare “shiptarkë”. Gjatë po këtij muaji Vulini pati një sërë shfaqjesh raciste, sepse ky term në gjuhën serbe dehumanizon entitetin me të cilin emërtohet. 

Në mungesë të  politikës, dialogut dhe përgjigjeve të duhura, politikanët serbë shpesh herë thërrasin në ndihmë këtë lloj diskriminimi për bashkëbiseduesit shqiptarë. Këtë e bëjnë në mënyrë të veçantë ata politikanë që kanë qenë dikur, apo dhe vazhdojnë të jenë, të ngarkuar me koordinimin e marrdhënieve me Kosovën. Marko Gjuriçi, ambasadori aktual i Serbisë në SHBA, ka përdorur këtë term fyes në deklaratat e tij zyrtare në kohën kur drejtonte Kancelarinë e qeverisë serbe për Kosovën, në krye të së cilës pati qenë më parë Aleksandër Vulini.

Për shkak të një sjellje të tillë dhe përdorimit të fjalorit të urrejtjes në komunikimin zyrtar me politikanët shqiptarë, Kryetari i Këshillit Kombëtar të shqiptarëve në Serbi, Ragmi Mustafa ka paraqitur një akuzë kundër tij në muajin qershor të vitit 2019. “Respektimi i pakicave kombëtare është detyrim ligjor dhe kushtetues i qeverisë, ndërsa respektimi dhe pranimi i tjetrit është parakusht për një shoqëri demokratike. Në një qeveri dhe shtet demokratik, çdo ministër që fyen pa ndërprerje pakicat kombëtare, sëpaku duhet shkarkuar nga detyra. Shqiptarët nuk janë fajtorë për atë që qeveria serbe nuk ka kapacitete demokratike”, tha me atë rast Mustafa. 

Del se ky konstatim mbi mungesën e kapaciteteve demokratike godet thelbin e raporteve të politikës së Vuçiçit ndaj shqiptarëve në Kosovë, por edhe në Preshevë. Së shpejti do të mbushen 9 vjet që nga marrja e përgjegjësive për realizimin e procesit të normalizimit mes Serbisë dhe Kosovës, por nga e gjitha kjo nuk kishte asgjë, vetëm se është rritur urrejtja deri në atë masë saqë ministrat të cilët fyejnë shqiptarët, jo vetëm që nk sanksionohen, por janë imunë edhe para gjykatës. Herën e fundit që një akuzë e tillë është gjendur në gjykatën serbe, ka qenë fillimi i vitit 2017, kur, sipas akuzës me iniciativën e të rinjve për të drejtat e njeriut kundër gazetës “Informer”, Gjykata e Apelit në Beograd mori vendimin se “termi ‘shiptar’ konsiderohet politikisht jokorrekt dhe me përmbajtje fyese në gjuhën serbe për pjestarët e pakicës kombëtare shqiptare që jetojnë në Kosovë dhe Metohi”. Sepse, termi “shiptar” në fjalorin e mediave dhe politikanëve vendorë deri atëherë trajtohej si fjalor urrejtje, por që para dy ditësh nuk është më kështu, meqenëse Gjykata e Lartë në Beograd refuzoi si të pabazuar akuzën e Këshillit Kombëtar të shqiptarëve kundër Ministrit Vulin.

Një epilog i tillë i procesit gjyqësor prodhoi gëzim të madh në radhët e Lëvizjes socialiste të Serbisë, e cila doli menjëherë me një deklaratë gjuhësore, e cila në vetvete përmban diskriminim dhe degradim për pjestarët e pakicës shqiptare në Serbi. Nën titullin “Fitore e madhe e gjuhës serbe dhe e arsyes së shëndoshë”, partia e Vulinit porosit si më poshtë: “Sikur Ragmi Mustafa nga Këshilli Kombëtar i shqiptarëve të Serbisë do ta dinte më mirë gjuhën serbe dhe historinë e popullit serb, atëherë kurrë nuk dot’i kishte shkuar mendja që të akuzonte Aleksandër Vulinin për përdorimin e fjalës ‘shiptar”, fjalë që vjen nga gjuha e tyre dhe me të cilën ata e quajnë vetveten”. Krahas kërcënimit të zakonshëm: “Sikur Shaip Kamberi, i cili merr pagën e deputetit nga qytetarët e Serbisë, do ta vlerësonte më shumë vendin që atij i ka dhënë gjithçka në jetë, atëherë nuk do t’u kishte bërë thirrje në mënyrë të paligjshme të huajve për të bërë presion ndaj organeve serbe të drejtësisë sepse marrin vendime sipas ligjeve dhe që nuk ka gjykuar Vulinin se flet gjuhën serbe”.

Pra, bëhet fjalë për diskriminim të hapur të pakicës kombëtare shqiptare në Serbi, gjë e cila tani është e legjitimuar edhe juridikisht. Pas “mbrojtjes së Vulinit të gjuhës serbe”, çdo individ, grup apo bashkësi mund të përdorë fjalorin e urrejtjes ndaj pakicave kombëtare pa frikë se mund të sanksionohet. Për Aleksandër Vuçiçin dhe Ana Brnabiçin kjo nuk përbën kurrfarë problemi meqenëse edhe ata vetë marrin pjesë në këtë poshtërim kolektiv të shqiptarëve. Ata gjithsesi qëndrojnë pas kuptimit të thellë “për gjuhën dhe kulturën serbe”, po ashtu siç i kupton ato edhe Aleksandër Vulini, i cili ka qenë gëzuar shumë kur pati dëgjuar për akuzën e Ragmi  Mustafës. “Ky është kompliment për konsistencën time dhe luftën këmbëngulëse  që unë zhvilloj për të drejtën”, tha Ministri Vulin me këtë rast, për hir të së vërtetës duke mos harruar të shtonte se ky është vetëm qëndrimi i tij dhe jo qëndrimi i qeverisë dhe as i presidentit Vuçiç. 

Megjithatë, fjalori këmbëngulës i urrejtjes së një ministri nuk mund të jetë rast i izoluar dhe as mund të trajtohet si fjalor i qytetarit Aleksandër Vulin, sepse është përdorur gjatë kohës së kryerjes nga ana e tij të detyrës së ministrit të mbrojtjes së Republikës së Serbisë. Gjithashtu, deklarata e Lëvizjes socialiste pas “fitores” së Vulinit zbulon edhe një formë të thellë diskriminimi, sepse nxjerr zbuluar tezën se kushdo që gjendet para juridiksionit të Republikës serbe, qoftë ai pakicë apo jo, është i detyruar të durojë terrorin verbal dhe të çfarëdo lloji tjetër nga ana e shumicës, nëpërmjet stereotipeve të rrënjosura thellë të fjalorit të rrugës i cili arrin të ngrihet në nivelin e fjalorit politik. Për këtë ata u bëjnë thirrje politikanëve shqiptarë që “ta mësojnë më mirë gjuhën serbe” dhe të shprehin respekt më të madh “për vendin që u ka dhënë gjithçka në jetë”. Kjo do të thotë se fyerjet dhe poshtërimet nënkuptojnë edhe atë se nuk mund të mbroheni para gjykatave vendore nga përfaqësuesit e pushtetit të cilët mund t’ju trajtojnë si t’ua dojë qejfi.

Megjithatë, akuza e paraqitur nga Këshilli Kombëtar i shqiptarëve në Serbi, flet për diçka krejt të kundërt. Ajo është shenjë se shqiptarët në Serbi, si edhe pakict e tjera kombëtare, e njohin shumë mirë gjuhën dhe kulturën serbe, e cila është bërë pjesë e kulturës politike të pushtetit të Vuçiçit. 

Në një ambjent të tillë të “arsyes së shëndoshë” vuliniane, janë të pakta shanset për dialog, dhe pothuajse të pamundura për çfarëdo forme të normalizimit politik.

*Sasa Iliç ka lindur në vitin 1972. Ka mbaruar Fakultetin filozofik në Beograd. Ka botuar deri tani tri përmbledhje me tregime dhe tre romane, nga të cilët njëri, i titulluar “Qeni dhe kontrabasi”, ka fituar çmimin më të lartë letrar NIN në Serbi për vitin 2019.Proza e tij është përkthyer në shqip, maqedonisht, gjermanisht dhe frëngjishht.

**Përktheu për Politiko.al nga serbishtja: Xhelal Fejza