Analiza/ Konflikti në Ukrainë: Për çfarë krimesh lufte akuzohet Rusia?

Gjykata Penale Ndërkombëtare në Hagë ka lëshuar një urdhër arresti kundër presidentit rus Vladimir Putin.

Ai e akuzon atë se është përgjegjës për krimet e luftës në Ukrainë, duke përfshirë dëbimin e paligjshëm të fëmijëve.

Komisionerja ruse për të drejtat e fëmijëve, zonja Maria Lvova-Belova, është gjithashtu subjekt i një urdhër-arresti.

Sipas Ukrainës, dhjetëra mijëra krime të mundshme lufte janë kryer nga forcat ruse që kur ata pushtuan Ukrainën në shkurt të vitit të kaluar.

Çfarë është një krim lufte?

“Edhe lufta ka rregulla”, siç thotë Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq.

Këto janë përcaktuar në traktatet e quajtura Konventat e Gjenevës së bashku me ligje dhe marrëveshje të tjera ndërkombëtare.

Forcat ushtarake nuk mund të sulmojnë qëllimisht civilët – as infrastrukturën që është jetike për mbijetesën e tyre.

Disa armë janë të ndaluara për shkak të vuajtjeve pa dallim ose të tmerrshme që shkaktojnë - të tilla si minat tokësore kundër personelit dhe armët kimike ose biologjike.

Të sëmurët dhe të plagosurit duhet të kujdesen - duke përfshirë ushtarët e plagosur, të cilët kanë të drejta si robër lufte.

Veprat e rënda si vrasja, përdhunimi ose persekutimi masiv i një grupi njihen si "krime kundër njerëzimit" ose në disa rrethana "gjenocid".

Cilat janë akuzat e fundit kundër Presidentit Putin?

Komisioni Hetimor i Kombeve të Bashkuara për Ukrainën ka thënë se ka prova të transferimit të paligjshëm të qindra fëmijëve ukrainas në Rusi.

Rusia ka prezantuar politika të tilla si detyrimi i fëmijëve për të marrë nënshtetësinë ruse dhe vendosja e tyre në familje kujdestare për të "krijuar një kornizë në të cilën disa nga fëmijët mund të përfundojnë të mbeten përgjithmonë" në Rusi, thekson raporti i komisionit.

Ndërsa transferimet supozohej të ishin të përkohshme, "shumica u zgjatën", me prindërit dhe fëmijët që përballeshin me "një sërë pengesash në vendosjen e kontaktit", shkruajnë hetuesit e OKB-së.

Shifrat e qeverisë së Ukrainës thonë se numri i fëmijëve të dërguar me forcë në Rusi është 16,221.

Këto deportime të detyruara "shkelin ligjin ndërkombëtar humanitar dhe përbëjnë një krim lufte", përfundon raporti i OKB-së.

Përveç përdhunimeve, vrasjeve dhe torturave "të përhapura", Moska mund të jetë përgjegjëse për "krimet kundër njerëzimit" edhe më të rënda - veçanërisht valën e sulmeve ruse ndaj infrastrukturës energjetike të Ukrainës që filloi tetorin e kaluar.

Vende varrimi masiv janë gjetur në disa pjesë të Ukrainës të pushtuara më parë nga trupat ruse, duke përfshirë disa që mbanin trupa civilë që shfaqnin shenja torture.

Në prill 2022, më shumë se 400 trupa civilësh u gjetën në Bucha, një qytet në periferi të Kievit.

Në shtator 2022, 450 trupa - kryesisht civilë - u gjetën në varreza masive në Izium, në rajonin Kharkiv

Presidenti Volodymyr Zelensky ka thënë se trupat ruse mund të kishin kryer më shumë se 400 krime lufte në rajonin Kherson ndërsa ishte nën okupimin e tyre nga marsi deri në nëntor 2022.

Në mars 2022, forcat ruse kryen një sulm ajror në një teatër në Mariupol, i cili përdorej si strehë për fëmijët. Një spital në Mariupol u godit gjithashtu në mars të vitit të kaluar.

Si mund të ndiqen penalisht krimet e luftës?

Gjykatat e Ukrainës tashmë kanë ndjekur penalisht një ushtar rus.

Komandanti 21-vjeçar i tankeve ruse Vadim Shishimarin u dënua me burgim të përjetshëm pasi qëlloi një civil të paarmatosur, 62-vjeçarin Oleksandr Shelipov, në fshatin veri-lindor të Chupakhivka, disa ditë pas fillimit të pushtimit.

Megjithatë, mund të jetë më e lehtë të ndiqen penalisht ushtarë individualë për krime lufte sesa komandantë ushtarakë ose politikanë të lartë. Gjykata Ndërkombëtare Penale (ICC) po heton krimet e luftës dhe krimet kundër njerëzimit në Ukrainë – që nga viti 2013, para aneksimit të Krimesë nga Rusia nga Ukraina.

Kryeprokurori i saj, avokati britanik Karim Khan, beson se ka një bazë të arsyeshme për të besuar se krimet e luftës janë kryer.

Megjithatë, ICC nuk ka kompetenca për të arrestuar të dyshuarit dhe Rusia nuk është nënshkruese e marrëveshjes që ngriti gjykatën - kështu që nuk ka gjasa të ekstradojë ndonjë të dyshuar.

ICC në përgjithësi merr përsipër ndjekjet penale për krime lufte në vendet ku sistemet e gjykatave janë shumë të dobëta për të kryer vetë ndjekjet penale.

Megjithatë, deri më tani, duket se gjykatat e Ukrainës kanë qenë në gjendje të ngrenë çështjet e tyre. Deri në fund të gushtit, prokurori i përgjithshëm i saj kishte akuzuar 135 të dyshuar për krime lufte. Përkthyer nga BBC