Kush është Bashar al-Assad, lideri i rrëzuar i Sirisë?

Pas më shumë se 13 vitesh luftë, qindra mijëra të vrarë dhe miliona të zhvendosur, sundimi 24-vjeçar i presidentit sirian Bashar al-Assad ka marrë fund.

Turma të mëdha të dielën u mblodhën në rrugët e Damaskut për të festuar, pasi forcat opozitare morën kontrollin e kryeqytetit në një përparim mahnitës që i pa ata të pushtojnë disa qytete kyçe brenda pak ditësh.

Al-Assad thuhet se u largua nga vendi me një aeroplan, duke i dhënë fund më shumë se 53 viteve të sundimit autoritar të familjes së tij mbi Sirinë.

Largimi i tij lë një vend në gërmadha dhe miliona sirianë pyesin se çfarë do të ndodhë më pas.

Një njeri që nuk ishte menduar të drejtonte

Kur al-Assad trashëgoi pushtetin në vitin 2000 pas vdekjes së babait të tij, Hafezit, kishte një optimizëm të kujdesshëm për ndryshime politike në Siri.

Fillimisht një mjek okular që studionte në Londër, al-Assad nuk ishte menduar kurrë të bëhej president. Ai u thirr përsëri në Siri pas vdekjes së vëllait të tij më të madh, Basil. Në mënyrë që Bashar të merrte presidencën, parlamenti duhej të ulte moshën minimale për kandidatët nga 40 në 34. Ai fitoi një referendum me më shumë se 97 për qind të votave, ku ishte i vetmi kandidat.

Njeriu i qetë dhe i rezervuar fillimisht krijoi shpresa për reforma, por përveç disa ndryshimeve të kufizuara ekonomike, sundimi i tij i ngjante shumë qeverisjes autoritare 30-vjeçare të babait të tij.

Njeriu i qetë dhe i rezervuar fillimisht krijoi shpresa për reforma, por përveç disa ndryshimeve të kufizuara ekonomike, sundimi i tij i ngjante shumë qeverisjes autoritare 30-vjeçare të babait të tij.

Kryengritja siriane

Një dekadë më vonë, në mars 2011, al-Assad u përball me sfidën e tij të parë të madhe pasi sirianët dolën në rrugë duke kërkuar demokraci, liri civile dhe lirimin e të burgosurve politikë.

Al-Assad e hodhi poshtë kryengritjen si një komplot të huaj, duke i etiketuar kundërshtarët e tij si "terroristë".

Si lider i pushtetit të vetëm ligjor politik të vendit, Partisë Baath, dhe komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura, përgjigja e tij ishte një goditje brutale.

Kjo vetëm sa i intensifikoi protestat, të cilat u përshkallëzuan shpejt.

Në vitin 2012, qeveria përdori armë të rënda kundër grupeve rebele, duke përfshirë sulmet ajrore. Trazirat u përhapën, duke shkaktuar një rebelim të armatosur që tërhoqi fuqitë rajonale dhe ndërkombëtare.

Të kapur pas pushtetit

Në vitet që pasuan, qeveria e al-Assad u ngjit në pushtet me mbështetjen politike dhe ushtarake të Rusisë dhe Iranit, si dhe grupit libanez Hezbollah të mbështetur nga Teherani.

Al-Assad gradualisht arriti të rifitonte pjesën më të madhe të territorit që forcat e tij kishin humbur fillimisht. Por ai sundoi mbi një komb të përçarë, me vetëm kontroll të pjesshëm dhe një bazë të ngushtë mbështetjeje, veçanërisht nga pakica alavite pjesë e së cilës është familja e tij.

Një armëpushim u shpall në mars 2020 pas një marrëveshjeje midis Rusisë dhe Turqisë fqinje, e cila ka mbështetur historikisht disa grupe opozitare në Siri.

Por Siria vazhdoi të vuante nga bombardimet dhe luftimet e shpeshta, ndërsa al-Assad injoroi një proces politik të udhëhequr nga Kombet e Bashkuara për të sjellë një tranzicion demokratik.

Për vite me radhë, al-Assad e prezantoi veten si mbrojtës i pakicave të Sirisë, duke e pozicionuar veten si një mburojë kundër "ekstremizmit" dhe e vetmja forcë e aftë për të rivendosur stabilitetin në vendin e shkatërruar nga lufta.

Në disa zgjedhje të mbajtura gjatë viteve, përfshirë gjatë luftës në zonat e kontrolluara nga qeveria, rezultatet zyrtare treguan se al-Assad fitoi shumicën dërrmuese të votave. Në maj 2021, ai u rizgjodh për një mandat të katërt me 95.1 për qind të votave të hedhura.

Por qeveria e tij nuk ishte në gjendje të rifitonte legjitimitetin në sytë e pjesës më të madhe të komunitetit ndërkombëtar, me një numër vendesh dhe grupesh të të drejtave të njeriut që pretendonin se zgjedhjet nuk ishin as të lira dhe as të drejta.

Ndërkohë, qeveria e tij u përball me akuza për vrasjen dhe burgosjen e mijërave, si dhe për uri të komuniteteve të tëra në zonat e rrethuara të kontrolluara nga rebelët gjatë luftës. Ajo u akuzua gjithashtu në shumë raste për përdorimin e armëve kimike kundër popullit të vet, akuza që al-Assad i mohoi.

Në vitin 2023, Organizata për Ndalimin e Armëve Kimike arriti në përfundimin se kishte "baza të arsyeshme për të besuar" se qeveria siriane përdori armë kimike në sulmet e 7 prillit 2018 në Douma, afër Damaskut.

Në nëntor 2023, Franca lëshoi ​​një urdhër arresti ndërkombëtar për al-Asadin, duke e akuzuar atë për bashkëpunim në krime kundër njerëzimit lidhur me sulmet kimike për të cilat fajësohej qeveria e tij në vitin 2013. Të nesërmen, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, gjykata e lartë e OKB-së, urdhëroi qeveria siriane t'i japë fund torturës dhe formave të tjera të trajtimit mizor, çnjerëzor ose poshtërues.