The miscalculation that could destabilize the Balkans

The arms race has existed for centuries, but after World War II it took on a global and systematic form, especially between the United States and the Soviet Union during the Cold War.

Nuclear weapons, ballistic missiles, and fighter jets transformed the way power was conceived in the years that followed.

Today, in the Western Balkans region, Serbia's movements send serious warnings.

The country - a NATO partner and candidate for European Union membership - has purchased supersonic ballistic missiles from China for its air force. It has become the first power in Europe to be equipped with the CM-400AKG air-to-surface missiles, according to Serbian President Aleksandar Vučić.

"We have successfully integrated Chinese missiles into Russian fourth-generation MiG-29 aircraft. These are today among the best aircraft in Europe - perhaps even in the world. Air-to-surface missiles mean hitting targets on the ground and have destructive power," Vucic said on March 12.

Reactions were numerous from neighbors who fought against Serbia during the Yugoslav wars of the 1990s.

Croatia - now a member of NATO and the European Union - considered the purchase of Chinese missiles a threat to regional stability and a sign of an increasing arms race in the Balkans, while Kosovo accused Serbia of hegemonic tendencies towards its neighbors.

These two countries, along with Albania, signed in March 2025 an agreement on cooperation in the field of defense and security, which Vučić sees as a direct threat to Serbia's security - "there is no other reason for their unification, only Serbia."

"We are preparing for their attack. They do not intend to defend themselves, but to attack. They are forming a military alliance to attack us," Vucic said while speaking about the Chinese missiles on Radio Television of Serbia.

He did not provide any evidence for these claims, which Zagreb, Pristina and Tirana have consistently denied. He only said that the Serbian armed forces have other sophisticated weapons at their disposal, which cannot be made public.

For military and security experts, these messages send signals of fear and uncertainty to the region, heightening threat perceptions and pushing neighboring countries to strengthen their defense capabilities. This dynamic, they say, could easily turn into a new arms race, where every action produces a counteraction and tensions only increase.

Redion Qirjazi, a security expert in Albania - a NATO member country, says that Chinese missiles give Serbia new opportunities to project power and change the balance of security in the region; they are not simply defense - as the buyer claims - but extend military capabilities over long distances.

“Raketat kineze janë shumë precize. Një veçori shqetësuese e tyre është edhe shpejtësia e lartë - rreth Mach 4 deri Mach 5, ose deri në 6 mijë km/orë - që i fut në kategorinë e raketave të vështira për t’u interceptuar”, thotë Qirjazi për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.

Në Ballkan, Serbia mban tensione të hapura me Kosovën, ndaj së cilës ka pretendime territoriale, me Kroacinë dhe herë pas here me Malin e Zi. Marrëdhëniet e saj me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut janë më të qeta, ndërsa lidhja me Republikën Sërpska në Bosnje dhe Hercegovinë mbetet një rast i veçantë, që dallon nga pjesa tjetër e këtij shteti.

Blerjet e raketave kineze, sipas Kadri Kastratit, ekspert ushtarak nga Kosova, tregojnë qartë tendencën e Serbisë për t’u pozicionuar si aktori më i armatosur dhe më dominues në Ballkan dhe për ta mbajtur rajonin gjithmonë në teh të destabilizimit.

“Gjithë këtë armatim, Serbia është duke e blerë për të hyrë në garë, para së gjithash me Kroacinë. Pas furnizimit të Kroacisë me avionët Rafale nga Franca, Vuçiq bëri marrëveshje me presidentin e Francës, Emmanuel Macron, për blerjen e avionëve të tillë. Pra, është një garë mes tyre”, thotë Kastrati për Exposenë.

Edhe pse pretendon neutralitet ushtarak, Serbia është ushtria më e shtrenjtë në Ballkanin Perëndimor. Vetëm në vitin 2024, shpenzoi 2.2 miliardë dollarë - rreth pesë herë më shumë se Shqipëria, anëtare e NATO-s dhe vendi i dytë në rajon për shpenzime ushtarake, sipas të dhënave të Institutit të Stokholmit për Kërkime mbi Paqen (SIPRI).

Serbia shpenzon dukshëm më shumë edhe se Kroacia, e cila gjithashtu është anëtare e NATO-s. Sipas SIPRI-t, dallimi në shpenzimet e mbrojtjes midis këtyre dy vendeve arrin në qindra miliona euro çdo vit.

Pas pushtimit rus të Ukrainës, Serbia i ndryshoi burimet e saj të armatimit, duke iu drejtuar Kinës për dronë luftarakë dhe sistemin raketor anti-ajror FK-3, por nuk ndaloi as blerjet nga Perëndimi, si Shtetet e Bashkuara dhe Franca.

Në deklaratat e tij, Vuçiq i kushton vëmendje të veçantë sidomos forcës ushtarake të Kroacisë. Në vitin 2024, kur Serbia bleu avionë luftarakë shumëfunksionalë, Rafale, nga Franca, ai ironizoi duke thënë se kur Kroacia bën të njëjtën gjë, është “lajm i mirë për rajonin”, ndërsa kur Serbia i blen, bëhet “tragjedi”.

“Ne nuk krijojmë probleme askund, as nuk i planifikojmë, as nuk i synojmë. Ky është një sinjal i madh i besimit mes Francës dhe Serbisë. Ne vetëm duam ta ruajmë vendin tonë”, tha Vuçiq.

Katarina Gjokiq, hulumtuese në Institutin e Stokholmit për Kërkime mbi Paqen, thotë se krahasimet mes Serbisë dhe Kroacisë duhet parë me kujdes. Kroacia, si anëtare e NATO-s, planifikon kapacitetet e saj ushtarake brenda aleancës dhe ndjek detyrat përkatëse, ndërsa Serbia vepron jashtë këtij mekanizmi.

Gjokiq thotë se ekziston një tendencë e elitave politike që të shikojnë përtej kufirit dhe ta përdorin armatimin e fqinjëve si alibi për të justifikuar zgjerimin e fuqisë së tyre.

“Ajo që është shqetësuese - kur bëhet fjalë për Serbinë, Kosovën dhe Kroacinë - është fjalori i papërgjegjshëm i elitave politike, që rrit tensionet, në vend se të shfrytëzohen mekanizmat ekzistues rajonalë ose të krijohen të rinj për komunikim dhe zgjidhje të problemeve. Thjesht, ekziston një prirje për të shkuar drejt rritjes së tensioneve - gjë që mund të jetë e rrezikshme, sepse edhe te qytetarët krijohet ndjenja e pasigurisë dhe frika se çfarë mund të ndodhë”, thotë Gjokiq për Exposenë.

Qirjazi paralajmëron se një klimë e tillë tensionesh dhe mosbesimi mund të çojë në interpretime të gabuara nga pala tjetër, duke nxitur reagime të shpejta dhe të pakontrolluara.

Kjo rrit rrezikun e përshkallëzimit edhe pa një qëllim të drejtpërdrejtë për konflikt - një situatë të cilën Qirjazi e përkufizon si “keqllogaritje”.

“Këtë e kemi parë edhe në konfliktin e fundit midis Iranit, Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara, ku argumenti ishte se kemi prova që Irani do të sulmonte i pari, ndaj ne goditëm. Apo - edhe në rastin e Irakut - u tha se Saddam Husseini do të krijonte armë bërthamore dhe do t’i përdorte kundër aleatëve në rajon, ndaj ne do të veprojmë. Kjo është ajo spiralja e sigurisë dhe përshkallëzimi”, shpjegon Qirjazi.

Në përgjigje të blerjes së raketave kineze, Bashkimi Evropian - ku Serbia synon të anëtarësohet - tha se vendi duhet të bëjë zgjedhje të qarta strategjike në rrugën e integrimit. Ndërkohë, NATO-ja, partnere e Serbisë, nuk iu përgjigj interesimit të Radios Evropa e Lirë për mënyrën se si e sheh bashkëpunimin e vazhdueshëm të Beogradit me Pekinin.

Në muajin maj, aleanca perëndimore do të mbajë stërvitje të përbashkëta ushtarake me Serbinë në poligonin Borovac, pranë kufirit me Kosovën.

Në një postim në rrjetet sociale, Komanda e Forcave të Përbashkëta të NATO-s në Napoli tha se stërvitja do të zhvillohet me ftesë të Serbisë. Sipas saj, ajo forcon bashkëpunimin praktik dhe mbështet stabilitetin në Ballkanin Perëndimor.

Për Qirjazin, kjo dëshmon se Serbia ndjek strategjinë e “lojës me disa porta”. Nga njëra anë i hap derën Kinës për të rritur ndikimin në rajon, dhe nga ana tjetër bashkëpunon me Perëndimin për të krijuar një lloj varësie të ndërsjellë.

“Kjo strategji ka qenë karakteristike edhe e ish-Jugosllavisë me Titon, pasi mbante partneritete dhe aleanca me shumë aktorë të ndryshëm strategjikë, në mënyrë që të krijonte një varësi të këtyre superfuqive ndaj këtij vendi”, thotë Qirjazi.

Sipas tij, kjo qasje i jep Serbisë më shumë hapësirë manovrimi dhe i vendos aktorët ndërkombëtarë në një pozitë më të ndërlikuar në rast të konfliktit të mundshëm. Gjokiq pajtohet, por vë në pah edhe një aspekt tjetër:

“Një nga arsyet pse shumë vende sigurojnë armë nga Kina është se ato janë më të lira. Rasti i Serbisë është pak më specifik në aspektin gjeografik, sepse ajo ndodhet në Evropë dhe prej saj ka pritje të tjera”.

"I, for example, deal with West Africa and I know that there are many countries there that have excellent relations with the EU and, at the same time, procure weapons from China because it is cheaper," says Djokic.

Vucic did not disclose the price of the Chinese CM-400AKG missiles, which can carry up to 200 kg of explosive material, but described them as "very expensive."

According to the latest SIPRI report, arms purchases in Europe have increased significantly, making the continent the largest importing region - with an increase of 210% between the periods 2016-2020 and 2021-2025.

The United States, on the other hand, has increased its dominance in arms exports - with Kosovo one of its many clients.

Kosovo Defense officials emphasize that weapons purchases are made exclusively by NATO allies./REL