Zgjedhjet e 11 Majit, raporti i OSBE/ODIHR: Nuk janë respektuar të gjitha rekomandimet

ODIHR ka publikuar raportin e përkohshëm për zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025. Raporti thekson se zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025 shënojnë një moment kyç për Shqipërinë, jo vetëm për shkak të ndryshimeve të rëndësishme në sistemin elektoral dhe futjes për herë të parë të votimit nga jashtë vendit, por edhe për kontekstin politik të tensionuar dhe sfidat e vazhdueshme në rrugën drejt Bashkimit Europian.

Raport i përkohshëm i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve nga ODIHR nënvizon përparimin, por edhe problemet ende të pazgjidhura që lidhen me besueshmërinë e procesit zgjedhor, përfaqësimin gjinor, fushatën elektorale, financimin e partive dhe lirinë e medias. Raporti përfshin periudhën 1 – 21 prill 2025.

Pjesë nga raporti:

“Zgjedhjet parlamentare 2025 zhvillohen në sfondin e ndryshimeve në sistemin elektoral dhe të futjes për herë të parë të votimit nga jashtë, çka i jep këtyre zgjedhjeve një rëndësi të veçantë për vendin. Ato konsiderohen një test i mëtejshëm për zhvillimin e proceseve dhe institucioneve demokratike të Shqipërisë, veçanërisht në kuadër të negociatave për anëtarësim në BE. Mjedisi politik karakterizohet nga një shkallë e lartë polarizimi dhe mosbesimi mes dy partive kryesore.

Ndryshimet në kuadrin ligjor në vitet 2024 dhe 2025 modifikuan sistemin zgjedhor dhe futën votimin nga jashtë vendit, megjithatë nuk është ndërmarrë një rishikim gjithëpërfshirës i kuadrit ligjor. Sipas sistemit të ri, çdo subjekt zgjedhor paraqet lista të mbyllura dhe preferenciale.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) është përgjegjës për administrimin e procesit dhe deri tani ka respektuar afatet ligjore, përfshirë përgatitjet për votimin nga jashtë që do të realizohet me postë. KQZ ka zhvilluar fushata informimi për qytetarët brenda dhe jashtë vendit, duke përfshirë minoritetet dhe personat me aftësi të kufizuara.

Rreth 3.7 milionë zgjedhës janë të regjistruar për këto zgjedhje, përfshirë rreth 246 mijë që votojnë nga jashtë. Për të siguruar përfshirje, KQZ zgjati vlefshmërinë e dokumenteve të identitetit të skaduara.

Në garë janë 11 subjekte zgjedhore – 8 parti politike dhe 3 koalicione – me gjithsej 2,046 kandidatë. Kodi Zgjedhor përfshin një kuotë gjinore, ku një në tre kandidatë në lista duhet të jenë të gjinisë më pak të përfaqësuar.

Gratë përfaqësojnë 38.47% të kandidatëve, por mbeten të nën-përfaqësuara në Kuvend (36%). Gjinia femërore përbën vetëm 3 nga 12 anëtarët e KQZ-së. Stereotipizimi gjinor dhe retorika diskriminuese vazhdojnë të jenë pengesa të mëdha.

Fushata zgjedhore, e nisur zyrtarisht më 11 prill, ka qenë e zbehur, me tone të ashpra dhe sulme personale mes liderëve. KQZ ka pranuar ankesa për shkelje të rregullave të fushatës dhe monitoron aktivitetet online të 50 institucioneve publike.

Fushata financohet nga fonde publike dhe private. Nuk ka pasur ndryshime të mëdha në rregulloret për financimin elektoral që nga zgjedhjet e kaluara.

Liria e shprehjes mbrohet me ligj, por shpifja mbetet e kriminalizuar dhe gazetarët përballen me padive. Mediat përballen me probleme të pavarësisë për shkak të pronësisësë përqendruar dhe varësisë nga tenderët publikë.

Procesi i ankimimeve udhëhiqet nga Komisioni i Ankimimeve dhe Sanksioneve (KAS), me apelim përfundimtar në Kolegj Zgjedhor të Gjykatës së Apelit Tiranë. SPAK ka ngritur një task-forcë për krimet zgjedhore.

Kushtetuta garanton të drejta për minoritetet dhe fushata në gjuhët e tyre është e lejuar. KQZ ka ndërmarrë nisma informuese për të nxitur pjesëmarrjen e grupeve të nënpërfaqësuara.

Kodi Zgjedhor parashikon vëzhgim nga qytetarët dhe ndërkombëtarët. Deri më 11 prill janë akredituar 26 organizata kombëtare dhe 10 ndërkombëtare. OJQ-të shqiptare paralajmërojnë se mungesa e financimeve mund të kufizojë vëzhgimin e ditës së votimit.

 

Dokumenta bashkëngjitur