Environmental experts refute Rama's arguments about Zvërnec

Prime Minister Edi Rama declared on Sunday that the 2024 legal amendments to the Protected Areas Law have not affected the Pishë Poro-Nartë area, where a massive tourism development project supported by President Trump's son-in-law, Jared Kushner, became the cause of citizen protests that have been taking place for more than two weeks in Tirana and many other cities in the country and in the diaspora.

In a lengthy Facebook post, Rama claimed that the area where the investment is expected in Zvërnec was legally protected in the “Protected Landscape” category and that legal provisions did not prohibit its development for tourism. Rama also said that this area had no connection to the Vjosa River delta - declared by his government as a national park.

"The news about the removal of the status of the relevant development zone as a protected area, in order to pave the way for this investment, is one of the biggest untruths that have been spread beyond imagination against this colossal investment for Albania," Rama wrote.

The Law on Protected Areas was amended in 2024, following an initiative introduced by several socialist MPs, paving the way for construction for tourist purposes within them. These changes were approved with majority votes, despite the objections of the European Union, environmental organizations and the opposition, which at the time considered the changes a 'road of no return' towards the destruction of protected areas.

Environmental experts oppose Rama's stance, considering it an "attempt to manipulate public opinion."

“What happened with the 2024 law is that the concept of protecting these areas was affected and their effective protection was removed,” said Taulant Bino, environmental expert and head of the Albanian Ornithological Society (AOS).

"Specifically, the concept of internal 'sub-zoning' was removed, thus paving the way for construction within them, even in the part that was defined as the 'Central Zone', which under the previous law enjoyed higher protection than the surrounding areas," he added.

The removal of the concept of 'subzoning' in the law has led, according to Bino, to the introduction of bulldozers on the sand dunes and the ecosystem that enjoyed higher protection within the area of ​​the "Piro-Nartë Pine Protected Landscape".

The subject of debate is Article 20 of the law, which provides measures for areas declared "Protected Landscape" - such as the Pishë Poro-Nartë area.

Referring to point 4 of Article 20 on permitted activities, Rama said that this point was unchanged from the 2017 version.

But environmental experts say that in the 2017 law, these activities were only allowed in other subzones, without affecting the central area.

“Rama bën demagogji dhe manipulon mbi çdo argument që ka dhënë në qëndrimin publik,” tha për BIRN Olsi Nika, ekspert mjedisor dhe drejtues i organizatës EcoAlbania.

“Ndryshimet ligjore të vitit 2024 dobësuan mbrojtjen e zonës,” tha Nika, ndërsa shtoi se u zgjeruan aktivitetet e lejuara brenda zonave të mbrojtura, duke përfshirë “turizmin e ekselencës” dhe infrastrukturën mbështetëse”.

Nika argumenton gjithashtu se heqja e nënzonimit të brendshëm me ligj bëri të mundur që të zhdukej “instrumenti kryesor ligjor për mbrojtjen e pjesëve më të ndjeshme ekologjike”. Zona ku propozohet resorti përkon sipas tij me ish-zonën qendrore të mbrojtjes, ku nëse do të kishte mbrojtjen e mëparshme ligjore, aktiviteti njerëzor duhej të ishte minimal.

Një tjetër ndryshim ligjor i bërë nga mazhoranca socialiste dhe qeveria në vitin 2024 është ndryshimi i kompetencave institucionale mbi këto zona, duke zhvendosur vendimmarrjen për këto zona nga institucionet e specializuara për mbrojtjen e natyrës tek Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU), një institucion që drejtohet nga vetë kryeministri Rama.

Ekspertët mjedisorë hedhin poshtë gjithashtu pretendimet e Kryeministrit se zona që u rrethua me tela me gjemba në Zvërnec nuk kishte lidhje me deltën e Vjosës, një park kombëtar, që gëzon një mbrojtje të lartë ligjore.

“Deltat e lumenjve nuk janë thjesht pika në hartë,” tha Nika, duke shtuar se ndërtimi i ekosistemeve duhet të shikohet në një spektër më të gjerë të dinamikës së ujërave dhe të proceseve natyrore që formësojnë peizazhin bregdetar në shkallë rajonale.

Edhe Bino këmbëngul që lidhja mes Deltës së Vjosës dhe zonës Pishë Poro-Nartë nuk mund të shihet vetëm në aspektin administrativ të ndarjes në hartë, por në ndërlidhjen e ekosistemeve që bazohet në studime shkencore që tregojnë këtë lidhje.

Kryeministri Edi Rama deklaroi gjithashtu se ideja për zhvillimin turistik të zonës kishte ardhur pas një marrëveshje mes pronarëve të tokës dhe investitorëve dhe se institicionet kishin ndjekur hapat ligjorë në veprimet e tyre.

Sipas tij, në fund të vitit 2024 ishte prezantuar masterplani i parë i investimit, i cili nuk ishte pranuar fillimisht nga KKT, por ishte kërkuar të rishikohej dhe të reflektonte uljen e intensitetit të zhvillimit dhe parashikimin e masave të posaçme për mbrojtjen e lagunës.

Një draft-masterplan i dytë i paraqitur në 30 mars 2026 e kishte bindur KKT-në për t’i miratuar lejen zhvillimore dhe pa u zbardhur ende kjo leje, një muaj më pas kompanisë i është dhënë leja e rrethimit të pronës private për zhvillim, me vendim të datës 29 prill 2026.

Rama justifies this permit as “part of the legal procedures granted at the request of the property developer to enable field measurements, monitoring activities for the environmental study and other preliminary measures of a preparatory nature, which are necessary for the technical documentation of the construction permit”. And only after this, on May 15, 2026, it was decided that the project should undergo an In-Depth Environmental Impact Assessment.

According to environmental experts, this chronology presented by Rama shows that the state has not protected the public and environmental interest in this case.

"How do you give permission for the fence and allow heavy vehicles to open a road through the middle of the protected area without having an environmental impact study yet, why do you need a fence to do an environmental assessment above all?!" asks Taulant Bino rhetorically.

Olsi Nika emphasizes that a protected natural area cannot be treated as a relationship between two private individuals in order to avoid state responsibility.

"The state cannot do anything," he says, adding that it is not about private property, but about public property when we talk about the beach, the sea and natural monuments that were found surrounded by wire on a May day.

"The assessment should precede interventions, not be used to justify a decision that has been made," said Nika, adding that in the case of Pishe Poro-Narte, an analysis based on scientific evidence and real alternatives is also required. Reporter.al