Dita 12 e karantinës: Triptiku i Yuval Hararit ose, pse e shkuara nuk mund të parashikohet

nga Alfred Lela

‘Takimi’ me Yuval Noah Hararin ka qenë një cytje e vazhdueshme e Virgjil Muçit, një mik dhe lexues i etur. Sa në Beograd, sa në Tiranë e sa online, ai ngulmonte se Harari është ‘a must read’. Dy librat e parë të autorit izraelit i kisha marre dhuratë për një datlindje të shkuar: të tretin e bleva vetë pak para Covi-19, duke e plotësuar triptikun.

Tek-tuk i pata ndjekur në You tube disa prej leksioneve dhe intervistave. Në Amerikë është një celebrity: joshur nga shumë ftesa në universitete, televizione, forume debati, etj. Librat e YNH kanë qenë në listat ‘best seller’ të The New York Times.

Kur konsiderojmë autorët dhe suksesin e tyre, duhet të mbajmë parasysh jo vetëm korpusin e punës, por edhe ADN-në sociale. Provat e kanë se NYT, për shembull, apo qarqe të tjera elitiste liberale të majta në Amerikë, nuk se do të duartrokisnin, promovonin apo ndanin librat, idetë dhe aurën e një autori konservator.

Harari ka ‘pëfituar’ nga vetja ateiste, homoseksuale dhe hebraike (pa i mohuar në asnjë mënyrë vlerën e veprës). Piari (public relations) i tij është ndihmuar sa nga teksti i triptikut (‘Homo Sapiens’, ‘Homo Deus’, ‘21 leksione për shekullin 21’), aq nga konteksti personal. Vepra ka mjaftuar, por jeta i ka ardhur në ndihmë. Ky mund të mos kishte qenë rasti nëse hebreu inteligjent do të kishte qenë konservator, teist dhe kreacionist.

Mediat liberale amerikane do shkonin deri te ‘autori kontroversial’, duke ia mbyllur dyert e mëdha të dritës mediatike.

Thënë këtë duhet sqaruar thellësia dhe mprehtësia e Hararit, shkenca e tij sociale, ndjeshmëritë globale, e me radhë. Virgilius do ma falte nëse aurën e vendosur në kokën e izraelitit do ta rrihja në një kudhër skepticizmi. Duke thënë se fati i literaturës këtu të trajtuar të YNH mund të jetë i ngjashëm me të historianit amerikan Francis Fukuyama dhe librit “Fund i historisë’.

Në të, Fukujama ngulmon se me fitoren e Luftës së Ftohtë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ‘historia merr fund’. Superfuqia dyjare, pa BS dhe bllokun komunist, tani do të luante solo dhe do ta sundonte botën e pa bezdisur. Pak më vonë, në vitin 1993, një autor konservator, profesor në Harvard (gjë e rrallë që ky universitet të strehojë mendimtarë të djathtë) botoi librin  ‘Përplasja e qytetërimeve’. Atë që nuk i ndodhi as Fukujamës, por as Hararit thuajse 30 vjet më vonë, e priti Huntington-in në portat e ftohta të medias liberale. Libri u prit ftohte në gazetat e mëdha liberale të majta, të cilat e kundërshtuan idenë se përplasja ideologjike e bllokut kapitalist, udhëhequr nga Amerika, dhe bllokut komunist nen Rusine sovjetike, do të pasohej nga një përballje e re dhe e përgjakshme, kësaj radhe qytetërimore, ajo mes Perëndimit ‘të krishterë” dhe botës islamike (apo edhe qytetërimeve të tjera më pak dominante).

Huntington-i parashikoi lindjen e islamit politik. Nuk ka shumë për të argumentuar mbi atë se, mes tezave të Fukujamës për ‘fundin e historisë’ dhe atyre të Huntington-it se historia sapo ishte zhvendosur në një regjistër tjetër, konservatori i Harvard-it ishte në të drejtë.

Yuval Harari nuk ka një autor përballë për ta përgënjeshtruar, ashtu si Huntington-i pati Fukujamën, por një epidemi. Covid 19, pandemia globale duket se po i trondit, në mos i përgënjeshtron tezat e Hararit. Përkatësisht se, Homo Sapiens (njeriu i ditur) është shndërruar në Homo Deus (njeriu Zot). Ky i fundit do të mundet të kontrollojë sëmundjet, epidemitë dhe së shpejti, të paktën për elita e veta, pasi ia arriti të zgjasë moshën mesatare për të  njeriun e zakonshëm, të shpikë edhe eliksirin (barin) e përjetësisë.

Ky njeri, ngulmon Harari, do të zëvendësojë Zotin.

Në argumentim e sipër Harari bazohet në një spektër autorësh dhe literaturash, gjithmone befasues me lehtësinë, teknikën dhe aparaturën e tekstit. Pa e thënë, por teksti i tij e nënkupton, edhe vetë Harari është njëfarë kalimi nga Homo sapiens në Homo Deus. Ja ku është duke parashikuar një botë të lirë nga epidemitë, me eliksirin e përjetësisë, me njerëzit bionikë dhe me cyborgët (humanë me gjymtyrë kompjuterike) etj., etj.

Gjatë gjithë shtrirjes argumentuese autori flet se kjo ka qenë e mundur në bazë të një platforme evolucioniste, pra njeriut që është zhvilluar ndër dhjetëra mijëra vite, duke u kthyer në zëvendësues të Zotit vetëm në shekullin 21. Ai ngulmon se rezervat natyrore nuk janë të pashtershme, por se njohuritë tona mbi to janë të kufizuara.

Te këto kufizime të pranuara prej tij hyn automatikisht edhe kufizimi kryesor: njeriu që luan Zotin. Në të dyja rastet, si në atë që trajtojnë teoritë konspirative (sipas të cilave Covid 19 është një ‘leak’ nga laboratorët ushtarako-mjekësorë), ashtu edhe në rastin kur origjina e tij adresohet te kafshët dhe te mutacione misterioze, koronavirusi i ka luajtur një rreng Yuval Noah Hararit.

Njeriu mund të përpiqet ta luajë Zotin (të marrim rastin e laboratorit), por dështon në punë e sipër duke mos arritur dot në Big Bang, ose njeriu gjendet para një virusi vdekjeprurës i papërgatitur dhe i mjerë, krejt si prototipi primordial i epokës së bronzit, që Harari skicon te Homo Sapiens.

Njeriu pra, ka lëvizur në dije, mundësi dhe potencë (apo prepotencë) në këta 21 shekuj pas Krishtit (Harari preferon t’i konsiderojë si p.e.s.-pas erës sonë), por në fund ai mbetet i pafuqishëm dhe i ekspozuar para shndërrimeve dhe trilleve të misterit.

Ky nuk është zelli amator për të hyrë në një duel të pabarabartë dhe demontues, apo për ta parë botën në paralelet e djathtë/e majtë, konservatore/liberale, kreacioniste/ evolucioniste, por për të thënë se, pikërisht për shkak të tezave të cilave u mëshon Harari, e ardhmja është e papritur dhe e paparshikueshme.

Për të qenë cinikë në fund, ndihmuar edhe nga rrëqethja që ka shtënë në shtyllën kurrizore të globit koronavirusi, mund të thuhet madje se, as e shkuara nuk mund të parashikohet më.

Duke shtuar me mirënjohje se leximi i triptikut të Hararit në kohë karantine, kur e tashmja bart rreziqe dhe e ardhmja pasiguri, është një përvojë fantastike.

Dita 11

Dita 10

Dita 9

Dita 8

Dita 6

Dita 7

Shënim: Dita 7 mungon në Ditarin e Karantinës, jo se e bëra pushim si Zoti, por se është një ditë me ngjarje shumë personale, të cilat nuk jam gati t`i ndaj me të tjerët. Sidoqoftë, 7-a është pjesë e një projekti për një libër. Kurdo të dalim nga kjo kolerë.

Dita 5

Dita 4

Dita 3

Dita 2

Dita 1