Pse Banka e Shtetit e mban kursin e këmbimit të euros kaq poshtë?

Përgjigje:

E nderuar lexuese. Duhet të kuptojmë që produkti financiar për të cilin ju pyesni me të drejtë është një instrument financiar që quhet “instrument pagese”, “valutë” apo “para cash”. Për rrjedhojë në ekonominë e tregut, ashtu si cdo mall apo produkt financiar edhe ky ka një çmim, i cili në gjuhën teknike apo edhe në zhargonin publik quhet kurs i këmbimit valutor. Pra, kursi nuk është asgjë tjetër veçse çmimi i këmbimit të këtyre produkteve financiare me njëri tjetrin.

Duke qenë produkt, ashtu si cdo produkt tjetër, edhe çmimi i valutave (kursi) përcaktohet nga faktorët e kërkesës dhe ofertës në treg për këtë produkt. Sa më shumë biznese apo qytetarë të duan ta blejnë një valutë të caktuar  si psh EUR (rritet Kërkesa), aq më shumë këtij produkti i rritet cmimi krahasuar me një valutë tjetër. E kundërta ka të njëjtën llogjikë. Sa më shumë biznese apo qytetarë të duan të shesin valutën EUR (rritet Oferta në treg), aq më shumë bie çmimi.

Niveli i Kërkesës dhe Ofertës, për një valutë të caktuar varet shumë nga ato faktorë ekonomikë që ndikojnë volumet e shitje-blerjes së valutës. Psh eksportuesit rrisin Ofertën (sasinë e EUR në shitje), sepse meqë shesin mallra e shërbime jashtë vendit, sjellin valutë brenda vendit, por u duhet t’i konvertojnë në valutën në të cilën kanë sasinë më të madhe të shpenzimeve (rroga stafi, qera, taksa etj.).

Kjo rrit sasinë e shitjes, për rrjedhojë ndikon në uljen e vlerës së EUR karshi valutave të tjera. Identik e njëjta logjikë funksionon me cdo faktor që sjell EUR në Shqipëri, si psh turistët, investimet e huaja direkte, borxhet e Qeverisë nga jashtë, remitancat e emigrantëve (përfshirë edhe hyrjet e valutës nga burimet e paligjshme), etj. Kërkesa për valutë vjen nga subjekte që kërkojnë të blejnë valutë si psh importuesit (blejnë EUR në Shqipëri sepse mallrat jashtë vendit i importojnë me valutë të huaj. Si importuesit janë turistët Shqiptarë që ikin jashtë, investitorët shqiptarë që investojnë në asete jashtë vendit etj.

Nga shpjegimi i detajuar më sipër vetëkuptohet që në Shqipëri burimet që sjellin valutë të huaj në vend (pra rrisin ofertën e shitjes së EUR), janë shumë më të mëdha se sa burimet që nxjerrin valutë jashtë (kërkesë e ulët për të blerë EUR). Pikërisht kjo disbalancë ku kërkesa është më e vogël se oferta (pra ka shumë EUR në qarkullim), sjell edhe rënien e çmimit të kësaj valute karshi LEK-ut.

Sa i përket, përcaktimit të cmimit të valutave, duhet thënë që në varësi të regjimit ekonomik që ndjekin shtetet, edhe mënyra e përcaktimit të çmimit të valutave mund të ndryshojë. Pjesa më e madhe e regjimeve ekonomike në botë janë ekonomi të tregut të lirë, që dmth që institucionet shtetërore nuk ndërhyjnë në disbalancat e kërkesë-ofertës në treg për mallra e shërbime. Pra shteti nuk përcakton cmimet.

Për rrjedhojë, në këto vende (Shqipëria është një e tillë), cmimi i mallra-shërbimeve përfshi kursin e këmbimit është lënë i lirë që të përcaktohet nga tregu dhe kërkesë-oferta e konsumatorëve. Ka disa regjime të tjera ekonomike që për qëllime të caktuara (mbrojtja e biznesit vendas, apo ruajtja  e rrezervave valutore etj.) e mbajnë kursin e këmbimit ose të fiksuar (pandryshuar) ose të lidhur me një valutë tjetër të huaj (pegged) pavarësisht nevojës nga tregjet.

Duke qenë se Shqipëria ka zgjedhur regjimin e kursit të lirë të këmbimit valutor, ky kurs nuk përcaktohet nga banka qendrore, por nga tregu. Për të mbrojtur konsumatorët nga efekte sezonale (fryrje fallco të kërkesës apo ofertës), Banka e Shqipërisë ndërhyn rralë në treg duke blerë apo shitur valutë që të neutralizojë efektin negativ që shkaktojnë deformime të forta dhe stimuluar kthimin sa më parë të cmimit në nivele të arsyeshme për tregun. Por në asnjë rast Banka e Shqipërisë nuk përcakton (rrit apo ul) kursin e këmbimit të valutave.

U përgjigj Artan Gjergji. Lexo biografinë e tij.

*.*.*

Keni një pyetje për ekspertët tanë? Dërgojeni duke klikuar këtu!

*.*.*

Refuzim për Përgjegjësi Ligjore (Disclaimer)

Kjo faqe interneti dhe blog me pyetje përgjigje është një rubrikë me karakter informativ, e cila në vetvete ka për qëllim informimin dhe edukimin pa pagesë të qytetarëve, në lidhje me cështje të ndryshme ekonomike e financiare. Portali Politiko dhe Ekspertët që u përgjigjen pyetjeve të qytetarëve, as vec e vec e as së bashku, nuk marrin asnjë përgjegjësi ligjore për cdo veprim që ndërmerret dhe/apo keqpërdoret nga kushdo bazuar në informacionin e shpërndarë në këtë blog/rubrikë për qëllime edukative dhe informative.