Media amerikane: Nëse fiton Rama, këto do jenë zgjedhjet e fundit. Shqipëria kalon nga demokracia në diktaturë

Më 11 maj 2025, shqiptarët do të shkojnë drejt qendrave të votimit për të zgjedhur një parlament të ri. Nëse kryeministri Edi Rama, kreu i Partisë Socialiste të Shqipërisë fiton, këto mund të jenë zgjedhjet e fundit për vendin ballkanik, shkruan media amerikane 1945. Ajo që dikur ishte një model për tranzicionin postkomunist, tani bie sërish në prag të diktaturës. Ndërhyrjet e Departamentit të Shtetit dhe Agjencisë Amerikane për Zhvillim Ndërkombëtar (USAID) kanë transformuar gjithashtu një nga ekonomitë më premtuese në Ballkan në një narko-shtet.

Ngritja e Shqipërisë nga diktatura komuniste

Shqipëria ka qenë prej kohësh një histori suksesi pas Luftës së Ftohtë. Gjatë sundimit të Luftës së Ftohtë të Enver Hoxhës, Shqipëria ishte po aq represive sa Koreja e Veriut. Megjithatë, pas vdekjes së Hoxhës dhe rënies së Bashkimit Sovjetik, Shqipëria u ringjall.

Populli i saj hodhi poshtë anti-amerikanizmin e tyre të imponuar nga shteti dhe u bë disa nga mbështetësit më entuziastë të Shteteve të Bashkuara. Shqipëria voton me Shtetet e Bashkuara në Kombet e Bashkuara po aq sa Australia, dhe madje më shumë se aleatët e dikurshëm si Holanda, Spanja apo Suedia.

Pjesa më e madhe e meritave për transformimin e Shqipërisë i takon Sali Berishës, një kardiolog i cili kishte fituar rëndësi në rritje në vitin 1990 kur drejtoi thirrjet që Partia e Punës e Shqipërisë t'i jepte fund monopolit të saj mbi pushtetin. Ai e ka qortuar vazhdimisht pasardhësin e Hoxhës Ramiz Alia për sipërfaqësinë e reformave. Në fund të fundit, Berisha themeloi Partinë Demokratike të Shqipërisë, një parti e qendrës së djathtë pa turp. Në zgjedhjet e para të lira të Shqipërisë në 1991, Berisha fitoi më shumë se një të tretën e votave, pavarësisht nga monopoli pothuajse i Alisë mbi median dhe shoqërinë. Një vit më vonë, Partia Demokratike mori gati 60 për qind të votave totale dhe Berisha u bë president.

Ishte një kohë transformuese. Berisha privatizoi edhe tokat edhe banesat. Brenda vetëm pak viteve, sektori i ri privat shqiptar përbënte tre të katërtat e prodhimit të brendshëm bruto. Ai e uli inflacionin në një shifër dhe lejoi që feja të lulëzonte përsëri pas dekadash represioni komunist.

Jo çdo gjë në mandatin e tij ishte pozitive. Shqiptarët humbën kursimet e jetës në skemat Ponzi në një kohë kur Partia Demokratike kishte pothuajse kontrollin total. Dhuna shpërtheu ndërsa shqiptarët fajësuan qeverinë. Kur çdo parti ka monopol, rritet edhe arroganca dhe ndjenja e mosndëshkimit. Megjithatë, shqiptarët e morën seriozisht demokracinë e tyre. Në vitin 1997 shqiptarët ndëshkuan Partinë Demokratike. Partia Socialiste fitoi më shumë se gjysmën e votave dhe Barisha kaloi me hijeshi në kryetar të opozitës. Barisha u kthye në pushtet si kryeministër tetë vjet më vonë dhe punoi ngushtë me Presidentin George W. Bush për të fituar pavarësinë e Kosovës. Ndërtimi i rrugëve dhe zhvillimet e tjera të infrastrukturës karakterizuan postin e tij të kryeministrit.

Tradhtia e Edi Ramës ndaj Demokracisë

Megjithatë, pas humbjes në vitin 2013, Berisha dha dorëheqjen nga udhëheqja e partisë, megjithëse ai mbeti një figurë me ndikim jashtëzakonisht të madh dhe kështu një objektiv politik, pothuajse në të njëjtën mënyrë, ndoshta, si Ronald Reagan ose ndikimi i Barack Obamës u shtri shumë kohë pasi ata lanë detyrën. Dallimi mes Amerikës dhe Shqipërisë, natyrisht, është kur Regani dhe Obama mbaruan mandatin e dytë, madje edhe kundërshtarët e tyre politikë nuk u shqetësuan se do të ktheheshin.

Për Edi Ramën, kreun e Partisë Socialiste që u bë kryeministër në vitin 2013, megjithatë, fantazma e Berishës u duk e madhe. Duke mos u kënaqur me rrahjen e Berishës në kutinë e votimit, ai iu përkushtua diskreditimit dhe skualifikimit të Berishës. Këtu, për fat të keq, Rama kishte një aleat tek Obama dhe shumë në Departamentin e Shtetit që nuk i besonin qendrës së djathtë. Rama zbuloi shpejt se çdo dispersion që ai bënte ndaj Berishës do të gjente besnikëri në Uashington. Sigurisht, korrupsioni shqiptar ishte real. Në vitin 2010, Shqipëria u rendit e 116-ta në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International. Më keq se çdo vend evropian përveç Bjellorusisë dhe Rusisë. Një dekadë më vonë, pas shtatë viteve të Ramës, Shqipëria shënoi vetëm pak më mirë, duke u renditur në vendin e 104-të, por duke kaluar pas Bosnjës, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut.

Departamenti i Shtetit gjunjëzoi Demokracinë Shqiptare

Duke qenë se lufta kundër korrupsionit ishte një çështje madhore, administrata e Obamës dhe Agjencia Amerikane për Zhvillim Ndërkombëtar (USAID) mbështetën Strukturën Speciale kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Ishte një ide e mirë, e ekzekutuar keq. Ashtu si Rexhep Tajip Erdogan mori në dorë zyrën e auditimit bankar për të mbyllur kundërshtarët e tij, po ashtu Rama e armatosi SPAK-un. Objektivi i tij kryesor? Berisha dhe mbështetësit e tij.

Hyri Yuri Kim, një diplomate karriere që u bë ambasadore e SHBA në Shqipëri në vitin 2020; ishte posti i saj i parë ambasador. Ajo e përqafoi Ramën, fjalë për fjalë dhe figurativisht, duke favorizuar hapur Ramën dhe nënçmuar Partinë Demokratike dhe opozitën, duke i thënë të famshme Berishës "ha bar". Armiqësia ideologjike e Sekretarit të Shtetit Antony Blinken ndaj qendrës së djathtë, partishmëria e Kim-it dhe gatishmëria e administratores së USAID-it, Samantha Power për të lejuar Ramën ta kthejë SPAK-un në një armë politike, të kombinuara në një vendim katastrofik të Departamentit të Shtetit për të sanksionuar Berishën dhe familjen e tij persona non grata dhe për të hequr vizat e tyre për në Shtetet e Bashkuara. Për të qetësuar Kim dhe Departamentin e Shtetit, Partia Demokratike përjashtoi Berishën. Nuk funksionoi. Ndërsa Rama u bë më i korruptuar dhe Partia Demokratike Shqiptare vazhdonte të humbiste zgjedhjet, ata përsëri u mblodhën rreth Berishës, i cili në vitin 2022 rifilloi rolin e tij si lider i opozitës.

Ka tre paralele me atë që Departamenti i Shtetit dhe administratat e Obamës dhe Bidenit i kanë bërë Shqipërisë, të gjitha këto sot janë në krye. E para është Zimbabveja ku, për arsye ideologjike, administrata e Carter-it përqafoi Robert Mugaben shumë kohë pasi u bë e qartë se retorika e tij e majtë kishte të bënte më pak me drejtësinë sociale dhe më shumë me konsolidimin e diktaturës.