"Monitor" survey, from state capture to corruption, the reasons why people are protesting

The results of the survey that “Monitor” has organized for its readers regarding the arguments why citizens have been protesting for weeks. From state capture to corruption, there are many reasons that lead to a massive 90% support for the protests. The expectations of the respondents go as far as changing the Electoral Code, repealing the law on protected areas and creating a new political force that could arise from the protest itself. Although the survey is by no means representative of the entire population, it conveys a voice of an educated, professional and engaged audience with the country's developments.

Tirana has not been quiet since June 1. An incident in Zvërnec, where a large resort is planned to be built, involving the son-in-law of US President Donald Trump, sparked a protest that, for the first time in a long time, attracted especially young people and then found massive support.

Time would tell if the incident was just the spark that lit the fuse of anger, which seemed to have been accumulating for a long time about the way the country was being governed.

To understand the reasons that prompted many to protest, "Monitor" organized a survey on its website, through the ERC platform ("Engaged Citizens Reporting" is a secure digital platform developed to narrow the gap between the media and the public).

The survey remained open for 5 days and was completed by 1,114 citizens, reaching the highest level of engagement on this platform since “Monitor” began using it. Previously, the survey with the most interest had been the one on immigration with 1,044 completions, showing that such topics are sensitive for “Monitor”’s audience.

We emphasize that this is not a representative sample of the Albanian population. Participants were not randomly selected and responses were given voluntarily, which means that people who have a stronger interest or stance on the topic are more likely to participate in the survey. Furthermore, the “Monitor” audience consists mainly of economists, freelancers, entrepreneurs, banking, information technology and other urban and educated profiles, so the results cannot be generalized to the entire population.

However, the survey has value as a measurement of the perceptions of an active and engaged segment of the public, dominated by those with university and postgraduate education "who seek to be represented."

Ajo ndihmon për të identifikuar arsyet që motivojnë mbështetjen ose kundërshtimin ndaj protestave, shqetësimet që përsëriten më shpesh dhe intensitetin me të cilin këto çështje përjetohen nga audienca e “Monitor”.

Rezultatet nuk duhen lexuar si një projeksion elektoral, apo si pasqyrë statistikore e së gjithë shoqërisë, por si një sinjal i qartë i klimës së opinionit brenda një grupi me interes të lartë për zhvillimet ekonomike, sociale dhe politike.

Audienca

Anketa u plotësua nga 1114 persona. Dominojnë në përgjigje meshkujt, me 63.5% të totalit. 70% e të anketuarve ishin në Tiranë dhe 6.3% e përgjigjeve erdhën nga diaspora, duke treguar dhe për interesin e audiencës jashtë Shqipërisë.

Pjesa më e madhe e të anketuarve ishin të grupmoshës 30-39 vjeç, me 34% të totalit, të ndjekur nga grupmosha 40-49 vjeç, me 32.5%. Më pas renditen të rinjtë, 20-29 vjeç, me 15%. Grupmosha 50-59 vjeç realizoi 12.3% të plotësimeve. Të rinjtë, deri në 20 vjeç, përbënin vetëm 1.3% të plotësimeve.

Në nivelin arsimor dominojnë të anketuarit me arsim universitar dhe pasuniversitar, me përkatësisht 44.3% dhe 46.9% të totalit.

85% ishin të punësuar apo me aktivitet privat, 11.5% nuk ishin në marrëdhënie pune dhe 3.5% ishin studentë.

Sipas aktivitetit ekonomik, dominuan përgjigjet e atyre që janë profesionistë të lirë (25% të totalit) dhe në aktivitetet financiare bankare e të sigurimeve (16%), të ndjekur nga informacioni dhe komunikacioni (11.4%). 10% e të anketuarve thanë se kanë biznesin e tyre privat. 5.5% e atyre që u përgjigjën ishin të angazhuar në sektorin e arsimit, 4.9% në administratën publike.

91% e të anketuarve i mbështesin protestat, argumenti kryesor është korrupsioni

Në protestë gjen thuajse çdo profil të shoqërisë: të rinj që dalin për herë të parë në shesh, familje me fëmijë të vegjël, të moshuar, profesionistë, qytetarë të zakonshëm dhe madje edhe pjesëtarë të diasporës që kanë ardhur enkas në Tiranë për t’iu bashkuar tubimeve.

Kjo larmi pjesëmarrjeje pasqyrohet edhe në rezultatet e sondazhit të “Monitor”, i cili evidentoi një mbështetje masive për protestat.

Rreth 90.7% e të anketuarve deklaruan se i mbështesin protestat, 6.1% thanë se i mbështesin pjesërisht, ndërsa vetëm 2.8% u shprehën kundër tyre.

Rezultati tregon se, të paktën brenda audiencës së anketuar, protestat kanë arritur të bashkojnë shtresa dhe grupmosha të ndryshme rreth një pakënaqësie të përbashkët.

Mbështetja e larë që i jep protestës shtresë me arsim universitar dhe pas universitar dhe grupmosha 30-59 vjeç, tregon që i pakënaqur është pikërisht grupi i popullsisë në moshe pune dhe që kontribuon në financat e shtetit.

Nga të dhënat e anketimit rezulton se arsyet e mbështetjes së protestës shkojnë përtej atyre ekonomike dhe lidhen me shqetësimin për mënyrën se si po qeveriset vendi.

Korrupsioni është zgjedhur nga të anketuarit si arsyeja kryesore që ka bërë që të anketuarit të votojnë “Po”, në mbështetje të protestave, i zgjedhur nga 722 persona (të anketuarit mund të zgjidhnin deri në 3 alternativa). Arsyeja e dytë lidhet me keqqeverisjen dhe mungesën e llogaridhënies, me 530 përgjigje, e ndjekur nga mungesa e drejtësisë dhe mosndëshkimi i abuzuesve, me 342 përgjigje.

Arsyeja e katërt më e zgjedhur është mbrojtja e interesit publik (arsimi, shëndetësia, mjedisi, hapësirat publike). Mungesa e perspektivës për të ardhmen është argumenti i pestë. Varfëria dhe rritja e çmimeve janë argumenti i gjashtë, që i shtyn të anketuarit të mbështesin protestat.

“Protestojmë për mijëra halle që ka ky vend. Për varfërinë që është ulur këmbëkryq. Për spitalet që nuk kanë shërbim. Për mungesë drejtësie. Për shkatërrimin e arsimit.

Për pasuritë natyrore që po shkatërrohen. Për lumenjtë që thahen. Për punë në administratë që duhet vetëm të paguash edhe nëse je i aftë, përndryshe s’të llogarit askush.”, thotë A.A, komentuese.

“Nuk ka meritokraci. Nuk ka kontroll mbi përdorimin e fondeve. Nuk ka një pyetësor mbi shërbimet, qeveria nuk merr parasysh mendimin e njerëzve”, thotë E.T.

79.2% e të anketuarve thanë se kanë marrë pjesë të paktën një ditë në protestë. 11.1% thanë se megjithëse nuk kanë marrë pjesë, sërish ata i mbështesnin ato. 3.1% deklaruan se mendonin të merrnin pjesë dhe 6.9% u përgjigjën “Jo”.

Edhe ata që u përgjigjën se nuk i mbështesin protestat (gati 3% e të anketuarve) nuk rezultojnë të jenë kundër tyre, më shumë sesa nuk e shohin këtë rrugë si zgjidhje. Si argument kryesor ata japin mungesën e besimit tek organizatorët e tyre.

Një tjetër element që i bën ata mosbesues lidhet me faktin që protestat shpesh politizohen dhe përdoren për interesa partiake. Argumenti i tretë që ata japin është se problemet duhen zgjidhur përmes institucioneve dhe zgjedhjeve.

Revolta ndaj kapjes së shtetit, arsyeja kryesore pse protestohet

“Monitor” i kufizoi deri në 3 alternativa zgjedhjen e të anketuarve për arsyet pse protestohet. Kishte nga ata lexues që na shkruan se pse u kishim lënë kaq pak alternativa, sepse ata donin t’i zgjidhnin të gjitha!

“Revolta ndaj kapjes së shtetit dhe mosfunksionimit të një shteti demokratik” është argumenti më i zgjedhur nga të anketuarit (me 606 vota) që i shtyn ata të protestojnë.

Argumenti i dytë është “Protestë kundër korrupsionit galopant që evidentohet nga hetimet e BKH/SPAK” (568 përgjigje), i ndjekur nga “Protestë kundër shkatërrimit të ambientit nga projekte zhvillimi masive dhe betonizimit të bregut të detit” (374).

“Arsyet pse protestojmë lidhen me arrogancën e kësaj qeverie, emigrimin e të rinjve, mungesën e besimit në institucione, mungesën e drejtësisë, paga të ulëta dhe kosto të lartë jetese”, thotë një i anketuar nga Tirana, 30-39 vjeç, me arsim pasuniversitar, i angazhuar në aktivitetet e informacionit dhe komunikacionit.

“Protestojmë kundër cilësisë së ulët në shëndetësi, arsim, infrastrukturë, arrogancës dhe paaftësisë së deputetëve dhe çdo drejtuesi në institucione”, thotë një e anketuar 40-49 vjeç, me arsim pasuniversitar, e cila menaxhon biznesin e saj privat.

“Protestoj kundër lejimit të ndërtimit në zonat e mbrojtura, zhbërjes së ligjit 21/2024, paketës së maleve, investitorëve strategjikë etj., si ligje në dëm të Kombit, qeverisje në interes vetëm të një grushti njerëzish dhe Jo për qytetarët!”, komenton një i anketuar nga Fieri, 40-49 vjeç, me arsim pasuniversitar, i cili është i punësuar në aktivitetin e industrisë nxjerrëse dhe përpunuese.

Protesta filloi nga mënyra se si u menaxhua situata në projektin e parashikuar në Zvërnec, por pyetjet e lidhura me këtë çështje janë renditur ndër të fundit në listën e argumenteve, me “Protestë ndaj arrogancës që Qeveria tregon në rastin e Zvërnecit”, që mori 230 përgjigje dhe “Protestë kundër faktit që Qeveria u bë bashkëdhunuese e qytetarit në Zvërnec duke u bërë palë me privatin që ka uzurpuar bregun e detit”, me 184 përgjigje.

Ndonëse mediat e huaja i trajtuan protestat që po zhvilloheshin në Shqipëri si një revoltë kundër përfshirjes së Kushner/Trump në projektin e Zvërnecit, të anketuarit nuk mendojnë kështu. Alternativa “Protestë kundër përfshirjes së Kushner/Trump në projektin e Zvërnecit?” mori 37 përgjigje, më pak nga të gjitha.

Vetëm 18 të anketuar janë shprehur se protestat u duken të paarsyeshme, alternativa më pak e zgjedhur.

Çfarë duhet të kërkojnë protestuesit, anulim i ligjit për zonat e mbrojtura, ndryshim të Kodit Zgjedhor

Dorëheqja politike është kërkesa kryesore e të anketuarve, e ndjekur nga hetimet për korrupsion. Kërkesa e tretë më e shpeshtë është ajo për zgjedhje të parakohshme dhe reformë në drejtësi.

Krahas alternativave me zgjedhje, të anketuarit kishin dhe mundësinë që të shtonin propozimet e tyre në një pyetje të hapur.

Një argument i shtuar nga të anketuarit se çfarë duhet të kërkojnë protestuesit lidhet me Ligjin nr. 21/2024, “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 81/2017 ‘Për zonat e mbrojtura’”. Ai u miratua në vitin 2024 dhe ndryshoi rregullat për mënyrën se si mund të menaxhohen dhe zhvillohen zonat e mbrojtura në Shqipëri.

Ndryshimet hapën mundësi më të gjera për zhvillime turistike dhe infrastrukturore brenda ose pranë zonave të mbrojtura, përfshirë struktura akomoduese të kategorive të larta, agroturizëm dhe infrastrukturë mbështetëse.

Pikërisht kjo është arsyeja pse ligji është kundërshtuar nga organizatat mjedisore dhe protestuesit, të cilët kërkojnë shfuqizimin e tij dhe rikthimin e kufizimeve më të forta të ligjit të mëparshëm.

Another request added by respondents is related to the new Electoral Code, to guarantee that every vote is equal. They demand the amendment of the Electoral Code, with the aim of truly opening the candidate lists, weakening the control of party leaders over the selection of deputies and strengthening the direct representation of citizens in Parliament.

In July 2024, the Socialist Party and the Democratic Party approved amendments to the Electoral Code, establishing a combined system for candidate lists: about a third of them are listed on a closed list, determined by party leaders, while the rest compete on an open list by vote.

The changes also enabled postal voting for immigrants, but maintaining the closed list was criticized because it guarantees the election of a portion of deputies according to the order set by the parties and limits the direct influence of voters on the candidates. For this reason, protesters are demanding a revision of the Code and the real opening of the lists./ Monitor