Kur nderi ‘vret’ më shumë se dhuna, Lediona Braho për Politiko: Incesti, një problem i heshtur në shoqërinë shqiptare

Nga Kristina Tepexhiku

Incesti në shoqërinë shqiptare mbetet një tabu e errët për të cilin shoqëria zgjedh të heshtë. Brenda mureve të shtëpisë, aty ku fëmija ndjehet më i sigurt, shpesh ndodhin abuzimet më të frikshme, që viktimat nuk i bërtasin dot dhe familjarët zgjedhin të heshtin. Turpi, frika nga gjykimet, mungesa e besimit tek institucionet dhe një sërë faktorësh të tjerë nxisin që incesti të mos denoncohet.

Rasti më i fundit është ai i 12-vjeçares nga Patosi. E mitura u abuzua seksualisht për 7 vite nga babai i saj. Një rast incesti që tronditi opinionin publik.

Lediona Braho, psikologe, në një intervistë për Politiko.al e përshkruan qartë realitetin dhe faktorët që e bëjnë incestin një problem të heshtur për shoqërinë shqiptare.

“Struktura patriarkale dhe normat e trashëguara në breza bëjnë shpesh që ruajtja e “nderit të familjes” të vendoset mbi mbrojtjen e viktimës.  Po ashtu, turpi, frika nga gjykimi, varësia ekonomike e anëtarëve brenda familjes, mungesa e besimit te institucionet, pasiviteti institucional, edukimi i pakët ose i munguar mbi të drejtat, etj. mund ta bëjnë të vështirë raportimin e dhunës në përgjithësi dhe asaj seksuale, në veçanti”, tha Braho për Politiko.al.

Abuzimi shkakton pasoja të thella tek viktimat, të cilat ndikojnë negativisht në aftësinë e tyre për të ndërtuar marrëdhënie të shëndetshme në të ardhmen. Për Politiko.al, Braho ka renditur disa nga pasojat që abuzimi lë te viktima.

“Trauma e abuzimit seksual ka një ndikim të thellë dhe afatgjatë në shëndetin mendor dhe emocional të viktimës. Ndjenjat e turpit, fajit dhe frikës janë kryesoret. Po ashtu, personi i abuzuar mund të zhvillojë ankth, depresion, çrregullim post-traumatik, çrregullime gjumi, etj.

Vetëbesimi dhe aftësia për të besuar dhe ndërtuar marrëdhënie të shëndetshme preken shumë.

Në format më të rënda të dhunës seksuale, trauma mund të ndikojë identitetin e individit dhe zhvillimin e tij mendor, sidomos nëse viktima është në moshë të vogël dhe kur abuzuesi është një figurë kujdestare”, tregoi Lediona Braho.

Shpesh, familjarët pranë abuzuesit, zgjedhin ta mohojnë ose të refuzojnë të vërtetën. Për disa, është më i rëndësishëm ruajtja e imazhit familjar, siç ka theksuar Lediona Braho, por ka edhe faktorë të tjerë psikologjikë dhe socialë që qëndrojnë pas këtij refuzimi.

“Mohimi i të vërtetës nga familjarët mund të jetë shpesh një formë mbrojtjeje psikologjike (mekanizëm mbrojtës i pavetëdijshëm) që i ndihmon ata të shmangin përballjen me realitetin e dhimbshëm. Mohimi mbron përballë tronditjes emocionale që krijohet kur një anëtar i afërt i familjes është abuzues.

Nga ana sociale, për disa familje, ruajtja e imazhit publik është më e rëndësishme se mirëqenia e viktimës. Kjo është tepër e dëmshme. Frika nga përjashtimi, gjykimi nga të tjerët apo nga prishja e “imazhit familjar” i shtyn shumë njerëz të heshtin, sidomos në shoqëri më të mbyllura”, ka thënë Braho për Politiko.al.

Mungesa e përfshirjes së institucioneve, heshtja e komunitetit ose edukimi në shkolla bëhen pengesë për denoncimin e incestit, ndërgjegjësimin se si duhet të veprojnë viktimat përballë abuzuesit.

Lediona Braho theksoi se duhet të ketë një bashkëpunim, ndërveprim mes institucioneve, për të mbrojtur viktimat e abuzimit.

“Institucionet duhet të kenë një rol aktiv dhe të koordinuar. Në nivele institucionale, duhet të bëhen trajnime të profesionistëve - punonjës policie, psikologë dhe punonjës socialë, mësues, mjekë, infermierë, etj. Secili profesionist duhet të jetë i pajisur me njohuri dhe aftësi të njohë shenjat e abuzimit dhe dhunës, si dhe për të reaguar në mënyrë të shpejtë dhe të sigurt për viktimën.

Shkollat duhet të promovojnë edukimin mbi të drejtat e njeriut dhe t’i mësojnë fëmijët sesi të mbrojnë trupin e tyre, kufijtë personalë, si të dallojnë dhe si të raportojnë sjelljet e papërshtatshme te më të rriturit dhe autoritetet.

Komuniteti duhet të luajë rol në promovimin e të drejtave dhe mbrojtjen e fëmijëve, si dhe në ndëshkimin e abuzuesve. Të folurit dhe edukimi ndihmojnë në thyerjen e heshtjes dhe normalizimin e kërkimit të ndihmës.

Pra, është i nevojshëm një bashkëpunim mes të gjithë institucioneve dhe një sistem i mirëkoordinuar, që i beson viktimës dhe vepron për mbrojtjen e saj”, tha Braho për Politiko.al.