"Momenti më i lumtur në jetën e tij politike", rrëfimet e Sali Berishës për Kosovën dhe liderët botërorë sipas Malltezit

Kujtesa historike dhe marrëdhëniet diplomatike ndërkombëtare të Shqipërisë shpesh janë mbajtur larg syve të publikut, por një dritare e veçantë mbi këto ngjarje është ofruar përmes rrëfimeve të Sali Berishës, të përcjella nga Jamarbër Malltezi.

Në një intervistë në podkastin 'Pasvon' të Alfred Lelës, janë zbuluar disa nga ngjarjet kyçe që kanë shënuar orientimin e politikës së jashtme shqiptare dhe sidomos ndikimin vendimtar mbi çështjen thelbësore kombëtare: Pavarësinë e Kosovës.

Sipas Malltezit, kur pyetet se kur ka qenë momenti më i lumtur i Sali Berishës në jetën e tij politike, përgjigjja është e menjëhershme dhe pa ekuivoke: dita e Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.

Kjo çështje nuk ishte thjesht një qëllim politik, por një ëndërr historike, veçanërisht për brezin e lindur dhe të rritur në diktaturë, kur Kosova trajtohej nga regjimi komunist si një "vend i huaj" dhe asgjë më shumë.

Malltezi kujton një moment domethënës nga mesi i viteve '90, kur ish-Presidenti historik i Kosovës, Ibrahim Rugova, e kishte vizituar Berishën në Vilat Qeveritare në Dajt. Në një bisedë informale, Rugova ishte shprehur me pragmatizëm se, në rastin më të mirë, Milosheviçi ishte i gatshëm ta ndante Kosovën.

Qasja thellësisht pragmatike dhe e dhimbshme e Rugovës binte ndesh me vizionin strikt të Berishës për integritetin e plotë territorial të Kosovës. Kjo filozofi e Berishës u pa qartë kur, dy dekada më vonë, ai doli i hapur dhe me agresivitet kundër idesë së rishikimit të kufijve apo ndarjes së Kosovës gjatë vitit 2017. Qëndrimi i tij e trajtonte çdo metër katror të Kosovës si të pacenueshëm.

Ndërkohë, një nga prapaskenat më intriguese diplomatike të zbardhura në këtë intervistë është vizita historike e Presidentit të Shteteve të Bashkuara, George W. Bush, në Tiranë në vitin 2007. Malltezi zbulon sfondin e kësaj vizite, ku para mbërritjes së tij, liderë evropianë si Presidenti francez Jacques Chirac, kishin ndërhyrë duke kërkuar shtyrjen e pavarësisë së Kosovës në emër të ruajtjes së marrëdhënieve paqësore rajonale dhe balancave me Rusinë.

Nën këtë presion, vizita e Bush në Shqipëri ishte e rrethuar me dilema gjeopolitike. Megjithatë, Berisha organizoi një terren të përsosur pritjeje, duke mënjanuar çdo polemikë të politikës së brendshme (përfshirë konfliktet me kreun e opozitës Edi Rama), me të vetmin qëllim që axhenda të dominohej ekskluzivisht nga Kosova. Në këtë atmosferë, Bush theu kornizat duke deklaruar fjalinë monumentale: "Time is now" (Koha është tani).

Kjo nuk ndodhi pa një kosto politike për administratën amerikane, e cila mori përsipër zgjidhjen e këtij ngërçi global. Në një bisedë të zbardhur mes të dyve, Berisha i shprehu mirënjohjen e thellë historike shqiptarëve dhe e la në duart e Presidentit amerikan zgjedhjen e rrugës më të lehtë diplomatike për Uashingtonin, duke dëshmuar pjekuri të lartë burrështetasi.

Por lidhjet me familjen Bush kishin nisur që në fillim të viteve '90. Gjatë takimeve të para me ish-Presidentin George H.W. Bush, situata ishte krejt tjetër. Malltezi tregon një detaj të mrekullueshëm: gjatë atij takimi të parë, administrata amerikane hapi një atlas të madh mbi tryezë për t'i treguar Presidentit saktësisht se ku ndodhej Kosova gjeografikisht. Kjo tregon sesa i panjohur ishte ky problem për botën perëndimore përpara se lidershipi shqiptar ta vendoste fuqishëm atë në tryezat ovale, duke e kthyer përfundimisht në një prioritet absolut për politikën e jashtme të SHBA-së.

Një tjetër leksion i fuqishëm gjeopolitik erdhi përmes një takimi mes Berishës dhe Kancelarit historik gjerman Helmut Kohl. Kohl i kishte rrëfyer se pas Luftës së Dytë Botërore, pothuajse një e katërta e territoreve gjermane kishin mbetur jashtë kufijve, kryesisht në Poloni. Para unifikimit gjerman dhe integrimit në Bashkimin Evropian, Kohl ishte përballur me presionin nëse Gjermania duhej t'u rikthehej këtyre pronave apo territoreve.

Ai tregoi se kur propozoi në kryesinë e partisë së tij CDU lënien e hapur të këtij kapitulli, vetëm dy persona e mbështetën; të gjithë të tjerët ishin kundër. Kështu, Gjermania vendosi që kapitulli i humbjeve të mbyllej përgjithmonë për të mos penguar të ardhmen dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Kjo histori, e përcjellë me admirim nga Berisha, evidenton kapacitetin e tij për të absorbuar parimet e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe kompromiset historike që sigurojnë zhvillimin e kombeve.