Cilat janë ambiciet bërthamore të Iranit dhe pse janë kaq të diskutueshme?

Në zemër të sulmeve të Izraelit ndaj Iranit është programi bërthamor kontrovers i Teheranit.

Teherani thotë se dëshiron të zotërojë teknologjinë bërthamore për qëllime paqësore dhe ka mohuar akuzat e fuqive perëndimore se po kërkon të zhvillojë armë bërthamore.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA), mbikëqyrësi bërthamor i OKB-së, e ka akuzuar prej kohësh Iranin për shkelje të detyrimeve të tij për mospërhapje.

Të enjten - për herë të parë në pothuajse 20 vjet - IAEA miratoi një rezolutë duke deklaruar se Irani shkelte këto detyrime, shkruan CNN. 

Marrëveshja origjinale

Agjencitë e inteligjencës amerikane dhe IAEA besojnë se Irani kishte një program sekret dhe të koordinuar të armëve bërthamore që e ndaloi në vitin 2003. Irani mohon të ketë pasur ndonjëherë një të tillë.

Sipas një marrëveshjeje bërthamore të vitit 2015, Iranit i lejohej të pasuronte uranium vetëm deri në pastërti 3.67%, mund të mbante një rezervë uraniumi prej 300 kg dhe i lejohej të përdorte vetëm centrifuga shumë bazike IR-1 - makina që rrotullojnë gazin e uraniumit me shpejtësi të lartë për qëllime pasurimi.

Një vit pasi Presidenti i SHBA-së Donald Trump tërhoqi SHBA-në nga marrëveshja, Irani gradualisht braktisi të gjitha kufizimet që i vuri programit dhe filloi të pasurojë uraniumin deri në 60% pastërti - një hap i shkurtër teknik larg niveleve të armëve prej 90%.

Sanksionet e SHBA-së i kanë dhënë një goditje të rëndë ekonomisë së Iranit, por nuk e kanë shkatërruar atë. Vrasjet e zyrtarëve të lartë iranianë nga Izraeli në vitet e fundit - përfshirë një shkencëtar të shquar bërthamor - gjithashtu nuk kanë arritur të frenojnë pasurimin e uraniumit të Iranit.

Irani ka thënë se e drejta e tij për të pasuruar uranium është e panegociueshme.

Raporti i fundit

Një raport i IAEA-s në maj, i parë nga Reuters, zbuloi se Irani kreu aktivitete të fshehta bërthamore me materiale që nuk ishin deklaruar te mbikëqyrësi bërthamor në tre vende që kanë qenë prej kohësh nën hetim.

Një raport i veçantë i IAEA-s i dërguar shteteve anëtare në fund të majit tha se stoku i Iranit i uraniumit të pasuruar me pastërti 60% ishte rritur në 408 kg. Kjo është e mjaftueshme, nëse pasurohet më tej, për nëntë armë bërthamore, sipas një metri të IAEA-s.