What is behind the record strengthening of the lek?

One euro was exchanged this week for just 93.62 lekë - the lowest historical level against the Albanian currency.

In theory, a stronger lek should make imported goods cheaper, reduce costs for businesses, and increase citizens' purchasing power.

But, in Albania the opposite happens.

Food prices continue to remain among the highest in the region, exporters complain that they are losing competitiveness, while economists question whether official explanations are sufficient to understand why the lek has strengthened so much.

The debate has turned into a clash between the Government, the opposition, and economic experts.

The government argues that the strengthening of the lek is the result of the entry of large amounts of foreign currency into the economy, driven by tourism, foreign investment and remittances. The opposition, on the other hand, claims that the exchange rate is also affected by the informal economy and money laundering. Meanwhile, some economists say that official data do not fully explain this phenomenon and require a deeper analysis of the sources of foreign currency entering the country.

For Prime Minister Edi Rama, it is not the euro that has weakened, but the lek that has strengthened.

"The strengthening of the lek is a success for the Albanian economy. It is a stubborn indicator of economic growth," he declared in recent days, linking this development mainly to the increase in tourism revenues.

Official figures support this argument.

According to the Bank of Albania, foreign visitors spent around 5.7 billion euros in Albania during 2025 - around 15 percent more than the previous year.

The Albanian Ministry of Finance also reported 1.6 billion euros in foreign direct investments and over 2 billion euros in remittances, which, according to the Government, have significantly increased the supply of euros in the market and led to the strengthening of the lek.

But the opposition says that a stronger currency is necessarily a sign of a stronger economy, arguing that this development has not been accompanied by increased production, productivity or exports.

According to her, the strengthening of the lek does not reflect the real state of the Albanian economy.

Are tourism, investments, and remittances enough to explain it?

For the Government, the answer is yes.

Prime Minister Rama rejects claims that after the strengthening of the lek, mainly money of dubious origin is being hidden.

According to him, the large inflow of foreign currency into the economy is the result of legitimate developments, above all the tourism boom.

“Diskutojmë që këtu ka një lavatriçe parash të pista, por kush do të na linte ne të vazhdonim të mbyllnim kapitujt me Bashkimin Evropian?”, tha Rama, duke shtuar se zbulimi i rasteve të pastrimit të parave tregon forcimin e institucioneve dhe jo se Shqipëria është një “narkoshtet”.

Opozita e sheh ndryshe situatën.

Kreu i Partisë Demokratike, Sali Berisha, pretendon se mbiçmimi i lekut nuk mund të shpjegohet vetëm me turizmin apo investimet, por lidhet edhe me hyrjen e parave nga aktivitetet kriminale.

Edhe pse nuk paraqet prova konkrete për këtë pretendim, ai argumenton se flukset e mëdha të euros kanë ndikuar në kursin e këmbimit, pa sjellë përmirësim të mirëqenies së qytetarëve apo të ekonomisë prodhuese.

Debati nuk është i ri.

Prej vitesh, ekonomia joformale dhe rreziku i pastrimit të parave kanë qenë pjesë e diskutimeve për ekonominë shqiptare.

Raporti i fundit i Prokurorisë së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) tregon se vetëm gjatë vitit 2025 janë sekuestruar dhe konfiskuar rreth 45.4 milionë euro pasuri, ndërsa sektori i ndërtimit dhe pasuritë e paluajtshme identifikohen si ndër fushat me ekspozimin më të lartë ndaj pastrimit të parave.

Megjithatë, vetë këto të dhëna nuk provojnë se kursi i këmbimit është ndikuar nga aktivitetet kriminale.

Pikërisht për këtë arsye, disa ekonomistë argumentojnë se debati nuk duhet të mbështetet vetëm te deklaratat politike, por tek analiza e treguesve ekonomikë.

Sipas tyre, pyetja kryesore nuk është nëse turizmi ka sjellë më shumë euro në Shqipëri - kjo është e padiskutueshme - por nëse kjo mjafton për të shpjeguar një forcim kaq të madh të lekut.

Ekonomistët: Shifrat nuk e shpjegojnë plotësisht forcimin e lekut

Irena Beqiraj, ish-zëvendësministre e Financave e Shqipërisë, argumenton se analiza e Qeverisë mbështetet vetëm te paratë që hyjnë në vend, por nuk merr parasysh edhe ato që dalin.

Sipas saj, nga rreth 5.7 miliardë euro të ardhura nga turizmi gjatë vitit 2025 duhet të zbriten rreth 3.06 miliardë euro që shqiptarët shpenzuan jashtë vendit.

Edhe tek investimet e huaja, ajo sheh një dallim të rëndësishëm.

Një pjesë e madhe e tyre, thotë Beqiraj, nuk paraqet kapital të ri që ka hyrë në Shqipëri, por fitime që kompanitë e huaja kanë zgjedhur t’i riinvestojnë në vend.

Ndërsa remitencat, sipas saj, janë rritur, por jo në nivele që do të shpjegonin një ndryshim kaq të madh të kursit të këmbimit.

“Për mua, 25 deri në 40 për qind e mbiçmimit të lekut mbetet e pashpjeguar nga turizmi, investimet e huaja dhe remitencat”, thotë Beqiraj.

Qëndrim të ngjashëm ka edhe ekonomisti Pano Soko.

Ai argumenton se, nëse forcimi i lekut do të ishte rezultat i ekonomisë reale, kjo do të reflektohej para së gjithash te bilanci tregtar.

“... por, të dhënat tregojnë se bilanci është në deficit dhe diferenca mbetet thuajse e njëjtë që prej vitit 2013, kur euroja këmbehej me 140 lekë. Nëse ky raport mes importit dhe eksportit nuk ka ndryshuar, edhe kursi i këmbimit do të mbetej i njëjtë”, thotë Soko për Radion Evropa e Lirë.

Sipas tij, as investimet e huaja nuk e shpjegojnë këtë zhvillim.

“Nëse do të shihnim vetëm këtë tregues, euroja madje do të duhej të ishte forcuar, sepse investimet e huaja nga viti 2015 deri më sot kanë rënë”, thotë ai.

Atëherë, nga vjen pjesa tjetër e valutës që ushtron presion mbi kursin e këmbimit?

Beqiraj thotë se të dhënat zyrtare të ekonomisë nuk e shpjegojnë plotësisht forcimin e lekut dhe se kjo mund të nënkuptojë ekzistencën e flukseve të tjera valutore që nuk pasqyrohen në statistikat zyrtare.

Soko shkon një hap më tej, duke argumentuar se ekonomia joformale dhe paratë me origjinë kriminale kanë një ndikim të rëndësishëm në tregun valutor, pasi për kursin e këmbimit rëndësi ka sasia e euros që hyn në qarkullim, pavarësisht burimit të saj.

Leku forcohet, por pse nuk ndihet në xhepin e qytetarëve?

Në teori, një monedhë më e fortë duhet të sjellë përfitime të prekshme për ekonominë.

Importet bëhen më të lira, kostot e bizneseve ulen dhe kjo, me kalimin e kohës, duhet të reflektohet edhe në çmimet që paguajnë konsumatorët.

Por, ekonomistët thonë se kjo nuk ka ndodhur në Shqipëri.

Një studim i fundit mbi çmimet tregon se në vitin 2024 çmimet e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike në Shqipëri arritën në 100 për qind të mesatares së Bashkimit Evropian, nga 68 për qind sa ishin në vitin 2012.

Sipas autorëve të studimit, Shqipëria ka regjistruar rritjen më të madhe të çmimeve të ushqimeve në rajon, ndonëse të ardhurat e familjeve shqiptare mbeten shumë më të ulëta se në vendet e BE-së.

Azmi Stringa, një nga autorët e studimit, thotë se forcimi i lekut nuk është përkthyer në ulje çmimesh për konsumatorët.

“Një lek më i fortë duhej të sillte përfitime për qytetarët dhe ekonominë prodhuese, por kjo nuk ka ndodhur”, thotë Stringa për Radion Evropa e Lirë.

Ai shton se problemet strukturore të ekonomisë shqiptare, si konkurrenca e dobët, mungesa e transparencës në treg dhe mbikëqyrja e kufizuar, kanë penguar që efekti pozitiv i kursit të këmbimit të arrijë te konsumatori.

Edhe Beqiraj i referohet të njëjtit studim për të ilustruar paradoksin.

Sipas saj, çmimet e ushqimeve në Shqipëri janë tashmë të krahasueshme, madje në disa raste edhe më të larta se në vende si Holanda apo Spanja, megjithëse këto vende kanë të ardhura dhe nivel jetese dukshëm më të lartë.

“Rezultatet e studimit tregojnë se çmimet e ushqimeve në Shqipëri janë rritur më herët, më shpejt dhe në mënyrë më frekuente se në vendet e rajonit, edhe pse leku është vlerësuar me rreth 30% gjatë dekadës së fundit”, thotë Beqiraj.

Ndërkohë, një lek më i fortë nuk prek të gjithë njësoj.

Ekonomistët thonë se ndër më të goditurit janë eksportuesit, të cilët të ardhurat i sigurojnë në euro, ndërsa pagat, energjinë, qiratë dhe shumicën e kostove i paguajnë në lekë.

Me zhvlerësimin e euros, fitimet e tyre tkurren dhe produktet shqiptare bëhen më pak konkurruese në tregjet ndërkombëtare.

Sipas Sokos, të njëjtin presion e ndien edhe sektori i turizmit.

"Tourism makes offers in euros and with its decline it will be forced to increase the price. But, a higher price does not make it competitive with other countries. If this decline in the euro continues, many tourism operators will be forced to exit the market," says Soko.

Beneficiaries, on the other hand, are those who purchase goods abroad or have financial obligations in euros.

Importing businesses pay less for the products they bring from abroad, while citizens who have loans in euros repay them with less lek than a few years ago.

The state also benefits, as part of the public debt was taken out in euros and is now being repaid at a more favorable exchange rate./ REL