Turqia rrit ndikimin politik në Ballkanin Perëndimor

Me një lartësi prej 50 metrash dhe hapësirë ​​për rreth 8,000 besimtarë, xhamia e Namazgjahut në kryeqytetin e Shqipërisë, Tirana, është një nga vendet më mbresëlënëse të adhurimit islamik në Ballkanin Perëndimor.

U financua pjesërisht me rreth 30 milionë euro (34 milionë dollarë) nga autoriteti fetar turk Diyanet. Frymëzimi i saj arkitektonik është Xhamia Blu në Stamboll.

Në tetor 2024, pas një periudhe ndërtimi prej rreth dhjetë vitesh, Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan erdhi në Tiranë për inaugurimin e xhamisë. Ndërsa ishte atje, ai nënshkroi një marrëveshje për të bashkëpunuar me Shqipërinë në bujqësi dhe arsim, dhe dhuroi një numër dronësh të prodhuar në Turqi për vendin. Diyanet siguroi gjithashtu ndikim në bordin e xhamisë së re dhe u emërua një imam turk, gjë që shkaktoi pakënaqësi midis shqiptarëve.

"Xhamia e Namazgjahut tregon se si Turqia po vepron si një fuqi rajonale në Ballkanin Perëndimor dhe po punon për të rritur ndikimin e saj duke ndërtuar vende adhurimi", tha për DW Nathalie Clayer, një eksperte sociale në Shkollën e Studimeve të Avancuara në Shkencat Sociale (EHESS) në Paris. Ndërtimi i xhamive si një mjet për të projektuar fuqinë e butë është gjithashtu i lidhur ngushtë me avancimin e interesave ekonomike, politike dhe ushtarake, shpjegoi ajo. "Por aktorët vendas kanë hapësirë ​​për të manovruar dhe e përdorin atë", shtoi Clayer.

Megjithatë, edhe nëse një xhami ndërtohet me financim të jashtëm, iniciativa zakonisht fillon me komunitetet lokale, të cilat mbulojnë edhe një pjesë të kostove. Në rastin e ndërtesave fetare përfaqësuese në kryeqytete, interesat e aktorëve kombëtarë dhe të jashtëm merren në konsideratë gjithashtu, siç theksoi Clayer. "Prestigji i një vendi, nevojat e komunitetit mysliman, vetësiguria kombëtare, pohimet e bëra në lidhje me fetë e tjera: të gjithë këta janë faktorë që luajnë një rol në ndërtimin e një vendi adhurimi dhe në zgjedhjen e modeleve arkitekturore", tha ajo për DW.

Turqia tejkalon Arabinë Saudite
Në ditët e sotme, Turqia është kombi kryesor në aspektin e financimit të xhamive të reja në Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, ky nuk ishte rasti në vitet e para pas shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.

Në vitin 1995, Arabia Saudite ishte sponsori kryesor për rindërtimin e xhamive në Bosnjë dhe Hercegovinë që ishin shkatërruar gjatë luftës. Vetëm pas ardhjes në pushtet të Erdoganit në vitet 2002 dhe 2003, Turqia mori gjithnjë e më shumë udhëheqjen.

Ndërkohë, Arabia Saudite është tërhequr gjithnjë e më shumë nën sundimin de facto të vendit, Princit të Kurorës Mohammed bin Salman. Shumë projekte xhamish të financuara nga Arabia Saudite u janë dorëzuar partnerëve vendas. Bin Salman në vend të kësaj i ka dhënë përparësi restaurimit të xhamive historike në Arabinë Saudite dhe ruajtjes së trashëgimisë së vet kulturore. E gjitha është pjesë e Vizionit të tij 2030, një sërë reformash që i jep përparësi ndryshimeve ekonomike dhe sociale në Arabinë Saudite.

"Imperializmi infrastrukturor" i Erdoganit
Turqia e konsideron veten si trashëgimtare të Perandorisë Osmane dhe thekson pretendimin e saj për pushtet rajonal. Ky pretendim shkon përtej fesë, siç shpjegoi Rebecca Byrant, një eksperte në antropologjinë kulturore në Universitetin e Utrechtit. Sipas saj, financimi i ndërtimit të xhamive është vetëm një element i politikës turke të infrastrukturës, jo vetëm në Ballkanin Perëndimor, por edhe në Kaukaz, Azinë Qendrore, Afrikën e Veriut dhe Afrikën Subsahariane. Prandaj, ndërtimi i xhamive duhet të shihet në një kontekst më të gjerë gjeopolitik, tha eksperti.

Qofshin linja hekurudhore, porte, hotele apo zona tregtare: investitorët turq janë në lëvizje të madhe nga Sarajeva në Bosnjë dhe Hercegovinë, në Batumi në Gjeorgji, nga Astana, kryeqyteti i Kazakistanit, në Qipron veriore të pushtuar nga Turqia dhe Senegalin.

Horizonti futuristik i Astanës, për shembull, u realizua kryesisht nga kompanitë turke të ndërtimit, sipas Bryant. Shumë tendera shkuan në kompanitë e ndërtimit me lidhje të drejtpërdrejta me Erdoganin. Bryant e quan këtë formë të ndikimit politik "imperializëm infrastrukturor".

Mega-projekte të tilla si në pjesën e kontrolluar nga Turqia të Qipros veriore, ku Erdogan përuroi një kompleks që përfshin pallatin presidencial, ndërtesën e parlamentit, hotele të mëdha dhe një xhami (e cila nuk ishte përfunduar ende në kohën e përurimit) në maj 2024 janë "vende gjeopolitike ku Turqia shpreh idetë e saj për të ardhmen", siç shpjegoi Bryant.
Sipas saj, Erdogan po mbështetet në ngjashmëritë etnike, fetare ose historike dhe po përdor retorikën rreth "një fati të përbashkët" që lidh Turqinë me këto vende. Projektet kishin për qëllim të sinjalizonin se "ne jemi e ardhmja. Ne jemi më modernë se Perëndimi", tha Bryant. Përkthyer nga DW