Kur 90 minuta zgjojnë dekada histori: Shqipëri – Serbi, përtej futbollit

Politiko.al

Dy kombëtare, një fushë dhe qindra tifozë. Në dukje, panorama e një ndeshje futbolli që do të luhet më 11 Tetor në stadiumin ‘Red Star Stadium’. Por për Shqipërinë dhe Serbinë nuk është ‘vetëm’ një duel në fushë.

Më 7 qershor, kombëtarja kuq e zi priti serbët në Arenën Kombëtare. Tirana u ‘blindua’ me mbi 2000 forca sigurie dhe rreth 500 civilë operativë – mes tyre RENEA, FNSH, Antiterrori dhe SHISH – që zbritën në terren për të garantuar rendin. Disa akse rrugore u paralizuan, kryesisht zona përreth stadiumit dhe hoteli ku qëndroi kombëtarja serbe. Dronët u ndaluan, ndërsa në stadium u instaluan sisteme të avancuara sigurie për të monitoruar çdo lëvizje të dyshimtë nga tribunat.

Nuk bëhej fjalë për një samit politik, as për vizitën e ndonjë presidenti amerikan apo zyrtari të lartë të BE-së. Ishte ‘vetëm’ një ndeshje futbolli. Në fakt, ajo që vlen të theksohet, është se masa të tilla ekstreme ngjallin më shumë frikë, dyshim, se sa të japin përshtypjen e një rendi të siguruar. Një ndeshje futbolli që merr përmasat e një gati gati eventi politik.

Ishin këto masa garanci për një ndeshje të qetë – apo dëshmi se frika e përplasjeve në fushë nuk është shuar?

Droni që ndezi një plagë të hapur: Shqipëri–Serbi 2014

Më 14 tetor 2014, Shqipëria dhe Serbia u përballën për herë të parë në një ndeshje zyrtare, në kuadër të eliminatoreve për Euro 2016. Por takimi në stadiumin “Partizan” të Beogradit nuk do të mbahej mend për futbollin. Në minutën e 42-të, loja u ndërpre mes tensioneve dhe dhunës së paprecedent nga tifozët serbë, që zbritën në fushë.

Pak sekonda para ndërprerjes, një dron i telekomanduar fluturoi mbi fushë, duke mbajtur një flamur me hartën e “Shqipërisë së Madhe”, mbishkrimin AUTOCHTHONOUS (autokton) dhe portretet e Ismail Qemalit e Isa Boletinit. Kjo skenë simbolike provokoi reagim të ashpër nga serbët: fillimisht, futbollistët e tyre tentuan të shkëpusnin flamurin me forcë; më pas, dhjetëra huliganë serbë hynë në fushë dhe sulmuan fizikisht lojtarët shqiptarë.

UEFA e cilësoi zyrtarisht ndeshjen si të braktisur për shkak të dhunës, duke i dhënë Shqipërisë fitoren 3–0 në tavolinë. Ky vendim u konfirmua një vit më vonë nga Gjykata e Arbitrazhit Sportiv (CAS), pavarësisht kundërshtimeve të Serbisë.

Kosova gjithmonë në sfond

Në vitin 1998, Kosova përjetoi një luftë shkatërrimtare kundër ushtrisë dhe paramilitarëve serbë. Shqiptarët u përballën me dhunë ekstreme, përdhunime masive, dëbime dhe vrasje që mori përmasat e një genocidi.

Sot, Kosova është një shtet i pavarur sovran, e megjithatë Serbia nuk e njeh dhe e sheh ende si pjesë të territorit të saj.

Përballjet në fushë mes Shqipërisë dhe Serbisë nuk janë ‘vetëm’ një ndeshje futbolli. Takimi në fushë mes dy kombëtareve pasqyron plagët ende të hapura.

Është një akt simbolik që përfaqëson historinë, konfliktin, rezistencën dhe krenarinë kombëtare. Slloganet shoviniste si “Kosova është Serbi” apo thirrjet si “Vrite shqiptarin”, që shpesh janë dëgjuar në stadiume, nuk janë veçse pasqyrimi më i qartë i një urrejtjeje ende të gjallë. Dhe për futbollistët shqiptarë, kjo nuk është thjesht lojë — është identitet.

Vendimi racist i UEFA-s

3 pikë të humbura në tavolinë për Shqipërinë dhe një gjobë 100 mijë euro. Ky ishte vendimi zyrtar i UEFA-s pas një ndeshjeje të dhunshme në vitin 2014.

Shqipëria u shpall fajtore për dronin që zbriti në fushë, fyerjet dhe ofendimet që shpërthyen pas dhunës në kurriz të futbollistëve kuq e zi. Duke e cilësuar racist, Federata Shqiptare e Futbollitapeloi vendimin e UEFA-s.

Armand Duka u shpreh i zhgënjyer duke e parë si një kompromis të UEFA-s me dhunën e huliganëve serbë.

"Zhgënjyese. Vendimi nuk ishte i bazuar në rregulla, UEFA nuk dënoi dhunuesit e futbollit. Vendimi ishte një lloj kompromisi dhe jo për të dhënë drejtësi sportive. Nuk e dimë nëse UEFA ka marrë parasysh thirrjet raciste. Nëse jo do kërkojmë të merren penalitete për thirrjet raciste. Nuk kam menduar që UEFA do ishte kaq tolerante ndaj huliganëve e rrugaçëve”.

Vendimi i UEFA-s ngjalli reagime edhe tek futbollistët e kombëtares, të cilët u dhunuan brutalisht në fushë nga serbët.

Lorik Cana: Kjo nuk është drejtësi

Bekim Balaj: Më fal Platini për stolin që desh e thyeva me kokë. Bravo UEFA!

Trajneri De Biazi: I zhgënjyer për një gjykim që nuk na japin drejtësi! Unë e kuptoj komitetin por unë mendoj se është e vështirë për ne që të pranojmë një vendim të cilin ne jemi mposhtur në të gjitha frontet!!! Na hoqëm edhe atë që kishim fituar në fushë! Çfarë duhet të ndodhte më shumë?

Fadil Vokrri i Federatës së Kosovës: Vendim skandaloz. Është një vendim politik i UEFA-s. Kur sulmohen lojtarët, UEFA vendos në favor të Serbisë.

Diplomacia e heshtur e Ramës

Para ndeshjes së 7 qershorit, Aleksandër Vuçiç iu drejtua me një thirrje të prerë trajnerit të kombëtares serbe: Luani kundër Shqipërisë për t’i mposhtur. Reagimi i presidentit serb ishte si ‘benzina’ që i hidhet zjarrit, duke nxitur kombëtaren e tij për ta fituar me çdo kusht 3 pikëshin.

Por, e kundërta ndodhi me kreun tonë të qeverisë. Rama jo vetëm që nuk bëri reagim, por madje mungoi në stadium. Duke ditur ngarkesën simbolike që mbartin duelet mes Shqiëprisë dhe Serbisë, mungesa e kryeministrit nuk kaloi pa u vënë re.

Rama njihet për linjën e butë që ka mbajtur kundrejt Aleksandër Vuçiç sa I përket retorikës që ai ka përdorur me Kosovën. Në përpjekje për të qenë korrekt me diplomacinë e tij, kjo mungesë dhe heshtje e Ramës shihet si lëvizje e zgjuar për të mos ndezur debat politiko-mediatik. Rama prezantohet para ndërkombëtarëve si ‘lideri i paqes’ që rroket me çdo kusht të sheshojë konfliket, mosmarrëveshjet, edhe atëherë kur lipset që zëri i tij të kumbojë më shumë për Kosovën e të bërtasë për sovranitetin e saj.

Shqipëri–Serbi nuk është thjesht një ndeshje në kalendarin sportiv. Është rikujtesë e përvitshme se Ballkani nuk ka bërë ende paqe me veten. Në fushë luhet topi, por në tribuna ndeshen historitë. A është futbolli reflektim i realitetit politik në Ballkan? Sepse, kur 90 minuta kthejnë dekada histori, topi na drejton nga kujtesa. Dhe kujtesa nuk mbyllet me barazim.