Land in "foreign hands"

At the height of the heat, along the Lushnje-Vlora axis, greenhouses and agricultural fields are bustling with work. Among them, a farmer picking tomatoes by the roadside stops to wipe his sweat:

" Farming is hard and dangerous work. You work hard for months, and 10 minutes of hail is enough to throw all your hard work into the ground."

Like this farmer, thousands of citizens in Albania still face the unresolved nightmare of property ownership. They develop this sector almost without subsidies, face losses year after year, and yet they do not give up on one of the two most important pillars of the domestic economy.

At a time when, even after 36 years and dozens of reforms, the issue of ownership remains an open wound and investments are hostage to contradictory laws, the government has submitted for  public consultation  the draft law "On the transfer of ownership of agricultural land to foreign natural and legal persons".

This initiative aims to give foreign citizens and companies the right to purchase agricultural land, both private and state-owned. According to the Ministry of Agriculture and Rural Development, the goal is to create more favorable conditions for investment, modernize the sector and develop rural areas. However, the draft has sparked a fierce debate among legal experts, environmentalists and the opposition, who raise serious questions about the consequences of this liberalization in the conditions of the current property chaos.

According to the accompanying report, the agrarian reform of the 1990s distributed land to about 445,000 agricultural families, while about 100,000 hectares of undivided land continue to be administered by local governments. It is precisely this category of land that is expected to pass into the ownership of foreigners, according to the new procedures.

The draft stipulates that any foreign entity may purchase up to 2 hectares of land within a municipality and up to 30 hectares nationally. The land must be used exclusively for agriculture, livestock or agribusiness, while changing its destination is prohibited, except in specific legal cases. Sanctions are also foreseen in case of violations or non-compliance with environmental standards.

Liberalization without property registration

However, the draft carries a major paradox: on the one hand, it aims to liberalize the market, while on the other, the process of initial property registration, consolidation of titles, and compensation of former owners has not yet been completed. This means that the state is enabling the transfer of a strategic asset, when the legal status of a large part of the land itself remains unclear.

Edhe mekanizmat e kontrollit ngrenë dyshime. Kufiri prej 30 hektarësh vlen vetëm për një subjekt të vetëm, por drafti nuk parashikon filtra të qartë për të ndaluar përdorimin e kompanive të lidhura ose ortakërive (skemave “guackë”) për të kontrolluar sipërfaqe shumë më të mëdha. Rreziku që toka të përqendrohet në pak duar mbetet real. Po ashtu, mbetet e mjegullt mënyra se si do të verifikohet origjina e kapitalit.

ACQJ iu drejtua Ministrisë së Bujqësisë për të kërkuar sqarime mbi këto paqartësi, por deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi, nuk ka marrë asnjë përgjigje.

Rreziqet juridike dhe trajtimi preferencial

Për avokaten Irena Dule, problemi nuk qëndron te thithja e investimeve, por te struktura e projektligjit. Sipas saj, në vend që të ndryshohej ligji ekzistues, po krijohet një ligj paralel që vendos një regjim të veçantë vetëm për të huajt.

“Nëse synimi do të ishte thjesht trajtimi i barabartë i të huajve me shtetasit shqiptarë, mjaftonte ndryshimi i një dispozite në ligjin aktual. Krijimi i një ligji të posaçëm tregon se qëllimi nuk është eliminimi i diskriminimit, por krijimi i një trajtimi preferencial për investitorët e huaj,” argumenton Dule.

Një tjetër shqetësim lidhet me privatizimin e tokës shtetërore në një kohë kur kompensimi i ish-pronarëve ka mbetur pezull. Kjo krijon një asimetri: qytetarët shqiptarë përballen me kufizime të rrepta, ndërsa për subjektet e huaja krijohet një “bypass” ligjor. Avokatja ngre dyshime edhe mbi procedurat e revokimit të pronësisë në rast shkeljesh, duke i cilësuar dispozitat si të paqarta dhe lehtësisht të rrëzueshme në gjykata.

Edhe eksperti i mjedisit, Abdulla Diku, e sheh çështjen e pronësisë si problem themelor. Ai kujton se Shqipëria ka një nga sipërfaqet më të kufizuara të tokës bujqësore në Europë dhe se ajo përfaqëson një burim strategjik për sovranitetin kombëtar.

Sipas Dikut, Bashkimi Europian nuk e detyron Shqipërinë të shesë tokën, por kërkon thjesht lëvizjen e lirë të kapitalit. Shumë vende anëtare kanë ruajtur mekanizma të fortë mbrojtës për fermerët vendas, si e drejta e parablerjes apo kontrollet e rrepta administrative. Për më tepër, projektligji shqiptar përdor termin e gjerë “persona të huaj”, duke ua hapur derën edhe investitorëve nga vendet jashtë BE-së.

Diku propozon një model alternativ: në vend të shitjes, investitorëve të huaj t’u garantohet përdorimi afatgjatë i tokës përmes kontratave të qirasë.

“Shqipëria ka nevojë për investime në bujqësi, por jo domosdoshmërisht për shitjen e tokës. Investimi dhe pronësia nuk janë e njëjta gjë. Ushqimi është element strategjik dhe toka është burimi i vetëm ku ai prodhohet,” thotë eksperti.

Centralizimi i kompetencave

Në të njëjtën linjë kritike, deputeti i Partisë “Mundësia”, Erald Kapri, e konsideron projektligjin pjesë të një modeli më të gjerë të centralizimit të pushtetit. Ai thotë për ACQJ se kjo skemë e zhvendos praktikisht vendimmarrjen finale në zyrat e Kryeministrit, duke dobësuar filtrat institucionalë.

According to Kapri, this initiative follows the same philosophy as the law on strategic investors, the Mountain Package and the changes to the law on protected areas.

Before Albania becomes part of the EU, it must follow the strategy of member states, where agriculture and property are considered sacred, by investing in local farmers through financial guarantees. The sector is in dire need of capital, but it is essential to distinguish whether this development will be done by alienating ownership, or through models that absorb investment while maintaining control over the country's most strategic asset.  /Denada Jushi,  ACQJ