Konflikti për aeroportin e Vlorës, testi i radhës për klimën e biznesit në Shqipëri

Përplasja për një nga projektet kryesore të infrastrukturës në Shqipëri po shndërrohet në një provë të re për besueshmërinë e institucioneve të vendit, pikërisht në kohën kur Tirana po përpiqet të përshpejtojë rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian deri në vitin 2030.

Në qendër të debatit është Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës, një projekt koncesionar që qeveria e kryeministrit Edi Rama e ka prezantuar vazhdimisht si një element kyç për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë dhe ambiciet europiane të saj.

Aeroporti ishte parashikuar të hapte një mundësi të re për lidhjet ndërkombëtare me bregdetin shqiptar të Adriatikut. Por në vend të përfundimit, projekti ka mbetur i papërfunduar, ndërsa afati i hapjes, i vendosur për shkurtin e vitit 2026, ka kaluar tashmë. Ndërkohë, dy ortakët e projektit po përballen në gjykatat shqiptare për kontrollin e kompanisë, ndërsa njëri prej tyre pretendon se sistemi gjyqësor është përdorur kundër tij.

Investitori me 98% të aksioneve humbet kontrollin përballë partnerit me 2%

Shoqëria koncesionare Vlora International Airport Sh.p.k. (VIA) zotërohet në shumicë nga kompania zvicerane Mabco Constructions SA, e cila ka 98% të aksioneve dhe ka qenë financuesi kryesor i projektit, si dhe kontraktori kryesor për ndërtimin.

Pjesa tjetër prej 2% i përket kompanisë shqiptare 2A Group Sh.p.k, e cila fillimisht ishte përfshirë në projekt për punimet e pistës dhe jo si investitor strategjik.

Sipas Mabco, ky raport pronësie është përmbysur përmes proceseve gjyqësore në Shqipëri. Kompania thotë se në gusht të vitit 2025 zbuloi se 2A pretendonte të kishte marrë 47% të kuotave të VIA-s, bazuar në një marrëveshje transferimi aksionesh që Mabco e konsideron të pavlefshme dhe të paautorizuar.

Sipas kompanisë zvicerane, edhe Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, edhe Qendra Kombëtare e Biznesit kanë konfirmuar se nuk është bërë asnjë kërkesë apo miratim për një transferim të tillë, një procedurë që sipas marrëveshjes koncesionare është e domosdoshme që ndryshimi i pronësisë të ketë fuqi ligjore.

Megjithatë, gjykatat shqiptare kanë vendosur një seri masash të përkohshme, shpesh pa dëgjuar më parë kompaninë, duke pezulluar të drejtat e votës së Mabco-s në VIA.

Mabco pretendon se sa herë që ka fituar apelimin ndaj këtyre masave, një tjetër vendim i përkohshëm nga një gjykatë e shkallës së parë ka rikthyer kufizimet.

Më 26 maj 2026, Mabco fitoi në Gjykatën e Lartë, por vetëm pak ditë më vonë, sipas saj, 2A siguroi masa të reja sigurie nga një gjykatë më e ulët, duke bllokuar sërish marrjen e kontrollit operacional nga investitori zviceran.

Sipas kompanisë, rezultati praktik është që një aksioner minoritar me 2% të kompanisë ka arritur të largojë nga drejtimi një investitor me 98% të aksioneve, duke përdorur sistemin gjyqësor si mekanizëm.

Qeverisja e bllokuar, projekti i pezulluar

Pasojat e konfliktit janë ndjerë edhe në terren. Mabco pretendon se është përjashtuar nga drejtimi i kompanisë VIA, i është mohuar hyrja në kantier dhe përfaqësuesit e saj janë larguar nga objekti në prani të zyrtarëve të Ministrisë së Infrastrukturës.

Sipas saj, edhe kompania DAA International, e kontraktuar për certifikimin dhe përgatitjen operacionale të aeroportit, është penguar të hyjë në kantier. Ndërkohë, pajisjet kundër zjarrit të nevojshme për certifikimin e aeroportit kanë qëndruar për muaj të tërë të bllokuara në doganë.

Mabco ka kërkuar vazhdimisht një auditim të pavarur ndërkombëtar, për të përcaktuar faktet financiare dhe kontraktuale të konfliktit. Sipas kompanisë, një kërkesë e tillë do të ishte praktikë normale në një mosmarrëveshje të kësaj përmase për një projekt strategjik.

Por këto kërkesa nuk janë marrë parasysh dhe, sipas Mabco-s, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, si partner i shtetit në koncesion, nuk ka ndërhyrë në mënyrë domethënëse për zgjidhjen e konfliktit gjatë pothuajse një viti.

Për këtë arsye, Mabco ka depozituar një njoftim zyrtar mosmarrëveshjeje ndaj shtetit shqiptar, bazuar në marrëveshjen dypalëshe për mbrojtjen e investimeve mes Shqipërisë dhe Zvicrës.

Konsultimet kanë nisur, por pala shqiptare deri tani e ka konsideruar çështjen si një konflikt privat mes aksionerëve dhe jo si një problem që kërkon ndërhyrje shtetërore.

Një model i përsëritur?

Konflikti për aeroportin e Vlorës vjen në një kohë kur Shqipëria është përballur edhe më parë me përplasje mes investitorëve të huaj dhe institucioneve shtetërore.

Rasti i biznesmenit italian Francesco Becchetti, investimet e të cilit në media dhe energji në Shqipëri u përfshinë në hetime penale, sekuestrime pasurish dhe heqje licencash pas përplasjes me qeverinë Rama, përfundoi me një vendim të arbitrazhit ndërkombëtar ICSID, ku Shqipëria u urdhërua t’i paguante atij më shumë se 100 milionë euro për shkelje të detyrimeve ndaj investitorit.

Edhe kompania çeke e energjisë CEZ humbi licencën e shpërndarjes së energjisë në vitin 2013 pas një konflikti rregullator, duke çuar në një proces arbitrazhi ndërkombëtar që u zgjidh më vonë, por që ndikoi në perceptimin e investitorëve për Shqipërinë.

Në artikull ngrihen gjithashtu pyetje mbi historikun e kompanisë 2A Group. Shoqëria është themeluar nga Valon Ademi, ish-konsull nderi i Shqipërisë në Kosovë, i cili është edhe përfaqësues ligjor i kompanisë kosovare të ndërtimit Alko-Impex, në pronësi të shumicës nga babai i tij.

Sipas artikullit, dega shqiptare e Alko-Impex ka fituar 52 kontrata publike vendore me vlerë rreth 25 milionë euro dhe është përballur me akuza publike për shkelje në tendera dhe falsifikim dokumentesh, përfshirë një kontratë për ndërtimin e një segmenti të Unazës së Tiranës me vlerë rreth 450 milionë euro.

Ky projekt është përfshirë edhe në një prej hetimeve më të mëdha të korrupsionit në Shqipëri. SPAK akuzoi në tetor 2025 ish-zëvendëskryeministren Belinda Balluku për ndërhyrje në procedurat e prokurimeve publike në disa projekte rrugore. Parlamenti më pas refuzoi heqjen e imunitetit të saj, një vendim që u kritikua nga zyrtarë europianë.

Pse ka rëndësi për Brukselin

Artikulli thekson se konflikti për aeroportin e Vlorës nuk provon domosdoshmërisht se bëhet fjalë për diçka më shumë sesa një mosmarrëveshje tregtare mes aksionerëve.

Megjithatë, kombinimi i disa faktorëve – një investitor i huaj me shumicën e aksioneve i përjashtuar nga kontrolli përmes vendimeve të përsëritura gjyqësore, mungesa e një verifikimi të pavarur dhe mosangazhimi i shtetit për zgjidhjen e krizës – shihet si pikërisht lloji i pasigurisë institucionale që zyrtarët europianë kanë ngritur si shqetësim në procesin e integrimit të Shqipërisë.

Ndërsa Tirana synon anëtarësimin në BE brenda kësaj dekade, raste të tilla pritet të ndiqen me vëmendje në kryeqytetet europiane, jo vetëm si një konflikt për një aeroport, por si një provë nëse gjykatat, institucionet rregullatore dhe administrata shqiptare mund të garantojnë trajtim të barabartë për investitorët e huaj.

Për momentin, aeroporti i Vlorës mbetet i papërfunduar dhe investimi i Mabco-s vazhdon të jetë, në praktikë, jashtë kontrollit të saj./ Eureporter.co