"Fasada është shkatërruar"/ Der Standard analizon Shqipërinë: Protestat po sfidojnë pushtetin e Ramës

Gazeta austriake Der Standard i ka kushtuar një analizë të gjatë zhvillimeve politike në Shqipëri, duke e përshkruar kryeministrin Edi Rama si një lider që ka përqendruar gjithnjë e më shumë pushtetin në duart e tij.

Në artikull thuhet se, pas arrestimit të kryebashkiakut të Tiranës Erion Veliaj, Rama ka marrë kontrollin politik edhe mbi kryeqytetin, ndërsa ndalet te protestat qytetare, sistemi i patronazhistëve, trashëgimia e komunizmit, roli i SPAK-ut dhe klima e frikës në administratë.

Sipas analizës, protestat e muajve të fundit tregojnë se një brez i ri nuk pranon më të qeveriset përmes frikës, ndërsa "fasada" e ndërtuar prej qeverisë po shembet.

Artikulli i plotë:

Patroni jo vetëm që kontrollon punët e vendit, por edhe ato të kryeqytetit, Tiranës. Meqenëse kryetari i bashkisë, Erion Veliaj, është burgosur që nga shkurti i vitit 2025, Edi Rama mori edhe kontrollin politik të metropolit.

Zyrtarisht, qyteti administrohet nga politikania Megi Fino, por është Rama ai që i drejton fijet.

Kjo është veçanërisht e vërtetë kur bëhet fjalë për projekte ndërtimi në shkallë të gjerë: kulla gjigante, shpesh gjysmë të zbrazëta dhe të vendosura aq afër ndërtesave historike saqë shkatërrojnë pamjen e qytetit.

Në shkurt të vitit 2025, zyra e prokurorit antikorrupsion SPAK urdhëroi arrestimin e Veliajt. Ai akuzohet për përvetësim të 1.1 milion eurove përmes 9 kontratave publike ose lejeve të ndërtimit. Ai i mohon të gjitha akuzat.

Profile të detajuara të popullsisë

Zgjedhjet lokale do të mbahen në Tiranë majin e ardhshëm dhe atëherë do të bëhet e qartë nëse lëvizja aktuale për demokraci, e cila kërkon llogaridhënie, transparencë dhe respektim të ligjit nga socialistët në pushtet, ka ndryshuar edhe peizazhin politik në Shqipëri.

Deri më tani, nuk ka parti të rëndësishme opozitare që mbështesin demokratizimin e shoqërisë.

Kjo lidhet edhe me ligjin zgjedhor, i cili u ndryshua në vitin 2008 nga dy partitë kryesore – Socialistët dhe Partia Demokratike – në një mënyrë të tillë që dy partitë e mëdha favorizohen në dëm të partive më të vogla.

Partia Socialiste ka krijuar një sistem që në shqip janë quajtur “patronazhistë”. Anëtarët e partisë, zyrtarët dhe punonjësit e sektorit publik duhet të krijojnë profile të detajuara të qytetarëve – duke përfshirë informacion mbi statusin e tyre të punësimit, sjelljen e votimit, orientimin politik dhe rrethanat personale.

Në vitin 2021, këto të dhëna personale të afërsisht 900,000 qytetarëve u bënë publike.

Mungesa e njohurive historike

Ky sistem i mbikëqyrjes tregon se institucionet shtetërore i shërbejnë partisë në pushtet, por zbulon gjithashtu shkallën në të cilën vazhdojnë të ekzistojnë strukturat e vjetra të diktaturave më brutale komuniste në Evropë. Jonila Godole nga “Instituti për Demokraci, Media dhe Kulturë” në Tiranë thekson se shumë të rinj shqiptarë nuk kanë njohuritë historike për të kuptuar mekanizmat aktualë të pushtetit në lidhje me të kaluarën komuniste.

“Ata mezi mësojnë në shkollë se çfarë ka ndodhur këtu. Vetëm 4 faqe në librin e historisë u kushtohen 45 viteve të diktaturës”, – thotë Godole. Ajo vëren se viktimat e diktaturës, siç janë të burgosurit politikë, mezi kujtohen. “Deri më sot, nuk ka asnjë muze kombëtar shtetëror në një vend autentik vuajtjesh”, ankohet ajo.

Mijëra ekzekutime

Gjatë diktaturës, afërsisht 6,000 njerëz u ekzekutuan, dhjetëra mijëra u burgosën dhe deri në 1 në 3 shqiptarë ishte nën mbikëqyrjen e regjimit. Mijëra viktima ende konsiderohen të zhdukur. “Nuk kishte vullnet politik për t’u pajtuar me diktaturën. Ajo që është bërë është vetëm një fasadë”, – thotë Godole për “Der Standard”.

Nga viti 1991 deri në vitin 1996, më shumë se 35 ish-zyrtarë u arrestuan, por ata u shpallën të pafajshëm pasi Partia Socialiste erdhi në pushtet. Disa madje vazhduan të kishin karriera të suksesshme.

Gramoz Ruçi u bë Ministër i Brendshëm gjatë diktaturës në vitin 1990, duke u bërë kështu kreu i policisë sekrete famëkeqe, Sigurimit. Kritikët e akuzojnë atë si përgjegjës për të shtënat me armë zjarri ndaj 4 demonstruesve gjatë protestave më 2 prill 1991.

Kur Ruçi u zgjodh Kryetar i Parlamentit në vitin 2017 gjatë presidencës së Ramës, Rama i hodhi poshtë kritikat, duke deklaruar se Kryetari i ri i Parlamentit ishte një anëtar i parlamentit me përvojë të lartë, plotësisht i përshtatshëm për këtë pozicion.

Godole beson se është thelbësore që gjyqësori këtë herë të ndërmarrë veprime vendimtare kundër politikanëve të përfshirë në aktivitete të paligjshme dhe që gabimet e viteve 1990 të mos përsëriten.

 
Shpresa e fundit për shumë nga demonstruesit është SPAK, Zyra e Prokurorit Kundër Korrupsionit, e krijuar disa vjet më parë me ndihmën e SHBA-së dhe BE-së. Në të vërtetë, disa raste kundër politikanëve janë aktualisht në proces, që rrjedhin nga hetimet e SPAK.

Rinia nuk ka më frikë

Megjithatë, sipas shumë kritikëve, qeveria aktuale është bërë gjithnjë e më e korruptuar dhe e shkëputur nga realitetet e njerëzve që vuajnë nga çmimet e tepërta të pasurive të patundshme dhe mungesa e mundësive arsimore dhe të karrierës. “Të rinjtë këtu nuk kanë më asgjë për të humbur”, shpjegon Godole.

Shumë të rinj ende duan të qëndrojnë në Shqipëri. Ndryshe nga prindërit dhe gjyshërit e tyre, këta njerëz, të cilët nuk u socializuan nën një diktaturë komuniste, nuk mund të kontrollohen më përmes frikës.

“Ata po rebelohen kundër arrogancës së klasës politike”, – thotë Godole. Rama, i cili e paraqet veten jashtë vendit si një artist modern, në fakt po vepron me autoritarizëm në rritje brenda vendit dhe tani përfaqëson një politikë që shikon prapa.

“Fasada është shkatërruar”, – thotë Godole. Mediat tradicionale po vuajnë gjithashtu një humbje masive të besueshmërisë sepse fillimisht nuk raportuan për protestat e përditshme.

Frikë në administratë

“Bojkotoni median!” shkruhej në postera. Por socialistët e Ramës mbajnë ende një kontroll të fortë mbi një segment të shoqërisë. Ata që punojnë në administratë kanë frikë se do të humbasin vendet e punës nëse protestojnë. Dhe pronarët e bizneseve, duke mos dashur një vizitë të papritur nga autoritetet tatimore, po tërhiqen gjithashtu.

Një grua që guxoi t’i kthente shpinën Ramës dhe socialistëve është deputetja Marjana Koçeku. Më 14 qershor 2026, ajo njoftoi dorëheqjen e saj nga Partia Socialiste dhe që atëherë është anëtare e pavarur e parlamentit. Koçeku ndau në mediat sociale një fotografi të një flamingoje, simbolit të lëvizjes për demokraci. Por rasti i Koçekut tregon gjithashtu se çfarë i pret ata që largohen nga regjimi.

Më 17 qershor, Koçeku shkroi se familja e saj ishte kërcënuar nga grupi kriminal “Bajri” në Shkodër. Ajo paralajmëroi se do të reagonte nëse familjes së saj do t’i ndodhte diçka. Ajo kritikoi një sistem politik të ndërtuar gjatë dekadave mbi frikën, nënshtrimin dhe alienimin.

Fantazmat e vjetra të epokës represive komuniste janë rikthyer, edhe pse Rama donte t’i jepte Partisë Socialiste një fytyrë të re. Kryeministri, i cili donte të hynte në histori si reformator, me sa duket është përndjekur nga e kaluara e tij.

Babai i Ramës, Kristaqi, ishte në Presidencën Popullore gjatë diktaturës dhe kështu ishte pjesë e “Regjimit të vjetër”. Dhe djali me sa duket nuk mund ta shohë sa i vjetëruar është stili i tij i qeverisjes për protestuesit e rinj.