Teachers, engineers, activists and bloggers, meet the Albanians protesting in Tirana

What began as a protest against the construction of a luxury coastal resort in a protected area – a project linked to US President Donald Trump's son-in-law, Jared Kushner – has turned into massive nightly gatherings in Tirana, where Albanians of all ages and backgrounds gather to express their concerns and demand the resignation of Prime Minister Edi Rama.

More than a month after the protests began, many see the resort project as the latest in a string of grievances they have with Rama, who is serving his fourth consecutive term after winning a landslide victory in last year's elections. Protesters complain about corruption, poor health and education systems, a lack of media freedom and a dysfunctional justice system.

It all started in late May, when a group of environmental and civil society activists protested against the start of works in a protected area in Zvërnec, a coastal village in southern Albania. One of the protesters was dragged away by private security guards and raped in the presence of the State Police, who did not intervene. The next day, the protest moved to Tirana and has grown steadily ever since.

Over the past month, Rama has twice stated that he has no intention of resigning. He has claimed that the protesters are influencers and bloggers seeking attention, that the turnout in the protests has been artificially inflated by internet algorithms and Trump opponents, or that the protests have been instigated by Greece or Iran.

BIRN spoke to some of the most active protesters to learn more about their motives and what they hope to achieve.

Jacqueline Lekatari, blogger and journalist

Zhaklin Lekatari is one of the most popular bloggers and journalists in Albania who has been participating in the protests every day. She has also actively posted on social media about her participation in the protests, sharing this experience with her 113,000 followers. She told BIRN: “The main reason why I joined the protest was, of course, the environmental cause and the ecological destruction that is being caused to the protected areas of our country.”

“The protest in Zvërnec, where a citizen was forcibly grabbed and dragged by a private security guard, perfectly reflected the way the government treats Albanian citizens, voters and taxpayers,” said Lekatari. “On the third day of the protest, I realized that society was experiencing an awakening, a rise in awareness accompanied by deep anger towards the triangle of media, organized crime and the government.

“Nuk mund të qëndroja larg asaj që, sipas meje, ishte ngjarja politike më e rëndësishme në Shqipëri në 35 vitet e fundit – një mundësi për të protestuar, për të raportuar dhe për të mbrojtur pasuritë tona: tokën tonë dhe të ardhmen tonë,” tha ajo. “Nuk e di nëse kjo protestë do të arrijë të shpëtojë zonat tona të mbrojtura, monumentet e trashëgimisë kulturore, pronat private apo kapitalin privat të qytetarëve. Por e di që është vendosur një precedent. E di që Shqipëria nuk është më apatike.”

Bujare Ishmi, inxhiniere elektrike në pension

Bujare Ishmi është një protestuese aktive, e cila bie menjëherë në sy për shkak të dy ose tre pankartave që mban çdo mbrëmje. Ajo tha për BIRN se është e zhgënjyer me të gjithë klasën politike shqiptare të 35 viteve të fundit dhe se ka protestuar edhe në vitin e fundit të diktaturës në Shqipëri. Njëra nga pankartat që mban i referohet veprimtarisë së saj antikomuniste në vitin 1989.

“Kam protestuar pothuajse çdo ditë. Protestoj për ta çrrënjosur këtë sistem politik 35-vjeçar, i cili më ka marrë 35 vjet nga jeta ime. Prandaj protestoj,” tha Ishmi.

“Ka kaq shumë zyrtarë të lartë në burg, ndërsa Rama vazhdon të qëndrojë në pushtet dhe thotë: ‘Unë po qëndroj sepse nuk jam unë ai që vjedh.’ Por si është e mundur që ti zgjedh vetëm zyrtarë që vjedhin? Një njeri i ndershëm nuk do të zgjidhte njerëz të tillë ose do t’i shkarkonte që në fillim,” tha ajo.

“Ne ishim disidentë në vitin 1989. Krijuam një komitet për të drejtat e popullit shqiptar dhe shpërndamë fletushka në të gjithë Shqipërinë kundër diktaturës. Ishim të rinj dhe plot shpresë për të ardhmen,” shtoi ajo.

Ervin Goci, pedagog i gazetarisë dhe aktivist

Ervin Goci, pedagog i gazetarisë në Universitetin e Tiranës dhe aktivist, tha për BIRN se arsyeja kryesore pse proteston çdo ditë është se çdo aspekt politik dhe publik i vendit “është uzurpuar me forcë”.

“Arsyeja pse protestoj është se, kur çdo dimension politik, publik dhe kolektiv uzurpohet përmes forcës, dhunës dhe arbitraritetit, e vetmja rrugë që mbetet është fuqia e organizimit kolektiv. Kjo e shndërron pakënaqësinë dhe mospajtimin në mobilizim politik, një shprehje të vullnetit kushtetues të popullit sovran, i cili, pasi refuzon përfaqësuesin e vet, synon të rivendosë kontratën shoqërore,” tha Goci.

“Për ta thënë më thjesht: megjithëse tani po flas në vetën e parë, unë kurrë nuk kam protestuar për hallet e mia personale apo nga një këndvështrim thjesht individual. Ky është motivi që i jep shtysë veprimeve të mia,” shtoi ai.

Jeta Shehu, psikologe

Jeta Shehu mund të shihet pothuajse çdo ditë në protestë së bashku me miqtë e saj.

“Ne protestojmë për një jetë me dinjitet dhe standarde të denja, si edhe për të pasur qasje në bukuritë natyrore të vendit tonë, pa porta, rezervime apo kosto që lidhen me turizmin elitar. Kemi dalë në protestë pothuajse çdo ditë dhe do të vazhdojmë ta bëjmë këtë çdo ditë,” tha ajo për BIRN.

“Ka shumë ligje që kërkojmë nga kryeministri t’i shfuqizojë ose t’i anulojë, sepse besojmë se nuk i shërbejnë interesit të vendit dhe as zhvillimit të qëndrueshëm. Përkundrazi, ato favorizojnë një grup të caktuar oligarkësh dhe elitash, siç e kemi parë deri më tani,” shtoi ajo.

Dea Zyruku, biologe

Dea Zyruku, biologe që jeton në Berlin, iu bashkua protestës në Tiranë në fund të muajit qershor. Ajo e shtyu kthimin e saj në Berlin edhe për një javë, vetëm që të mund të merrte pjesë në protesta edhe për disa ditë të tjera.

“Po protestoj sepse besoj se Shqipëria ka nevojë për institucione më të forta, më shumë transparencë dhe mbrojtje të vërtetë të interesit publik. Më shqetësojnë ndryshimet ligjore që dobësojnë mbrojtjen e zonave të mbrojtura dhe rrezikojnë një nga pasuritë më të çmuara të vendit: natyrën. Trashëgimia jonë natyrore është e pazëvendësueshme dhe duhet të mbrohet për brezat e ardhshëm, jo të sakrifikohet për interesa afatshkurtra,” tha ajo për BIRN.

Migena Jaku, regjisore

Migena Jaku është regjisore që jeton mes Shqipërisë dhe Francës. Ajo tha për BIRN se arsyeja kryesore pse proteston është demokracia.

“Po protestoj për demokracinë. Besoj fort se duhet të rikthehet roli i qytetarëve në vendimmarrje. Nuk ka demokraci. Nuk ka zhvillim. Nuk ka të ardhme pa dialog me qytetarët. Dhe sot ne themi: shfuqizojini ligjet. Nëse zëri ynë nuk dëgjohet, atëherë kjo do të thotë se nuk ka demokraci,” tha ajo.

Besjana Guri, aktiviste e mjedisit

Besjana Guri është aktiviste e mjedisit, e angazhuar prej vitit 2014 në fushatat për mbrojtjen e lumit Vjosa. Së fundmi, ajo drejton organizatën “Lumi”, e cila fokusohet në mbrojtjen e lumenjve të Shqipërisë.

“Protestoj sepse besoj se natyra nuk është një pasuri për të cilën mund të negociohet. Kundërshtoj projektin turistik të planifikuar për Sazanin dhe Zvërnecin, i cili është vetëm një hallkë në një seri zhvillimesh që kërcënojnë integritetin e Deltës së Vjosës, një prej ekosistemeve më të çmuara dhe më unike të Mesdheut,” tha ajo për BIRN.

“Po ashtu protestoj kundër Ligjit nr. 21/2024,” tha ajo, duke iu referuar ligjit shqiptar për zonat e mbrojtura. “Ndryshimet e bëra në këtë ligj kanë dobësuar mbrojtjen e zonave të mbrojtura dhe kanë hapur rrugën për ndërhyrje infrastrukturore dhe turistike që do t’i shkaktonin natyrës dëme të pakthyeshme. Gjithashtu, kërkoj shfuqizimin e ‘Paketës së Maleve’ dhe të Ligjit për Investimet Strategjike, të cilat në thelb u japin përparësi interesave ekonomike afatshkurtra në dëm të interesit publik,” shtoi ajo.

Brunela Mërtiri, inxhiniere

Brunela Mërtiri u bë shpejt e njohur në mbarë Shqipërinë për reagimin e saj të fortë kundër projektit të planifikuar në zonën e mbrojtur të Zvërnecit. Ajo ishte gjithashtu një nga aktivistet që mori pjesë në një seancë të Parlamentit Evropian, ku foli për protestat në Tiranë dhe rëndësinë e zonës së mbrojtur.

“Protestoj sepse ky është vetë thelbi i demokracisë. Protestoj për vendin tim, për të drejtat e mia dhe për të gjithë ne. Çdo cep i Shqipërisë dhe çdo shtresë e shoqërisë sonë është prekur nga mungesa e gjatë e një kryengritjeje të mirëfilltë qytetare dhe kjo është pikërisht ajo,” tha ajo për BIRN.

“Edhe tani që po flasim, kjo protestë ka arritur tashmë shumë. Duke parë përpara, shpresoj që ajo të çojë në dorëheqjen dhe shkarkimin e çdo zyrtari të korruptuar. Shpresoj të krijojë një frymë të re në institucionet politike. Shpresoj për një Shqipëri të çliruar nga prangat e kërcënimeve dhe dhunës. Shpresoj që natyra të mos shihet më si një mjet për të vjedhur, por si zemra e këtij vendi,” shtoi ajo.

Sidorela Vatnikaj, aktiviste për të drejtat e njeriut

Sidorela Vatnikaj tha se, “gjatë këtyre ditëve të fundit, kemi ngrënë dhe fjetur pak, duke vrapuar nga një takim në tjetrin me grupe të ndryshme, por të mbushur me vendosmërinë dhe gëzimin që na ka frymëzuar thirrja për një revolucion, një revolucion që më në fund do të ndërtojë një Shqipëri demokratike.

“Në këtë ngjarje, e cila i ngjan më shumë një lëvizjeje shoqërore sesa një proteste, sfidat e zakonshme të aktivizmit ia kanë lënë vendin gëzimit që përjetojnë gratë dhe vajzat në vijën e parë: duke ngritur zërin, duke sfiduar status quo-në dhe duke përfytyruar e ndërtuar një lëvizje gjithëpërfshirëse, të matur dhe politikisht të artikuluar,” vijoi ajo. “Është një lëvizje që jo vetëm çmonton një sistem të vjetër autokratik, por edhe krijon një imagjinatë të re politike dhe emancipon shoqërinë në tërësi.”

“Për mua është gjithashtu revolucionare të shoh gjithë familjen time në protestë, një familje nga e cila dikur më duhej të largohesha fshehurazi vetëm për të marrë pjesë në demonstrata. Shqetësimi që dikur kishin është zëvendësuar nga fryma e rezistencës dhe dëshira për ndryshim,” shtoi ajo.

Ajo argumentoi se kërkesa “e panegociueshme” është dorëheqja e Edi Ramës. “Kjo kërkesë nuk bëhet thjesht për t’i dhënë fund qeverisjes së një individi të vetëm, por për t’i dhënë fund një modeli qeverisjeje që vendos interesin personal mbi të mirën e përbashkët,” tha ajo.

Andi Tepelena, kurator arti dhe aktivist

Për Andi Tepelenën, “skandali i Zvërnecit ishte shkëndija që ndezi gjithë protestën, duke nxjerrë në pah krimet mjedisore dhe shkeljet e ligjit, si edhe të Kushtetutës.”

“Nuk bëhet më fjalë vetëm për një çështje lokale që lidhet me zonat e mbrojtura. Kjo prek ekonominë, mirëqenien publike, korrupsionin dhe të drejtat e pronësisë, si për pronën publike ashtu edhe për atë private. Në njëfarë mënyre, në këtë protestë u përfaqësuan të gjitha shtresat e shoqërisë, të bashkuara nga një kërkesë e përbashkët: dorëheqja e kryeministrit Rama,” tha Tepelena. Ai argumentoi se deputetët e partisë në pushtet “nuk përfaqësojnë më qytetarët dhe janë shkëputur plotësisht nga realiteti i tyre”.

Sokol Hazizi, arkitekt

For Sokol Haziz, a Tirana-based architect, “what sparked the protest was the aggressive intervention in the Zvërnec area. Suddenly, all the wrong decisions this government has made over the years were clearly visible before our eyes.” He said these decisions can be summarized as “bad governance and failure to represent the will of the citizens.”

He added: “I have been here almost every day; in total I may have been absent for four or five days and I will continue to protest until the end.”

Petro Lleshi, civil engineer

Petro Lleshi, a civil engineer, told BIRN that there are many reasons to protest.

"I am protesting against the numerous abuses committed by this government, whether for construction projects that are not based on any planning, urban design or strategy for the benefit of Albania's economy and the future of the next generation," he said.

"I protest that Albania's development should not be based on money laundering, tender abuses and endless theft, but on the well-being of the ordinary Albanian, creating the opportunity to increase their income through honest work and integrity," he added.

Luçiana Kokaj, web developer

Luçiana Kokaj began protesting against a tourism development project in Rrjoll, northern Albania, where local residents claim ownership rights over the land where the project is being developed.

She told BIRN that, “the reason I started protesting was the fact that my property is being taken away from me. An oligarch is building on my land, which is located in a protected area, while I, as the legal owner, am denied the right to build there.”

“They forge documents to transfer land to a powerful person to build mansions, while we cannot even build a house,” she said.

“This was my initial reason for protesting. But today I am here for a cause much bigger than my property. Today I am here to achieve one thing: to raise my son with dignity in Albania. My son was born in the Netherlands and I chose to bring him back here to raise him, but I want to raise him according to European Union standards,” she added./birn