"The Commission is closing the deadline without any final product", BIRN: Electoral reform remains in limbo

The Special Commission on Electoral Reform is expected to ask the Assembly for an extension of the deadline for its functioning, as it is closing the legal deadline without any final product.

The Socialist co-chair of this committee, Damian Gjiknuri, said on Monday in the plenary session that the postponement will be requested for several more months with the aim of addressing all recommendations for the draft laws on the Financing of Political Parties and the Electoral Code.

Gjiknuri stated at the hearing that the Commission has done "a relatively good job," but has had difficulties in political communication.

"A consensual project that has passed the filters of the European Commission and the Venice Commission, and we have the opportunity in these remaining weeks to come to the Assembly with a universally accepted law," he said.

The opposition co-chair of this commission, Oerd Bylykbashi, also expressed agreement with the need to extend the deadline and assessed that the commission, with its work so far, has paved the way for the implementation of a legal package that will regulate several laws, not only the changes to the Electoral Code.

For the opposition, it seems urgent to address the issue of the use of state resources in election campaigns, punish electoral crimes, and improve the draft on party financing by reflecting the recommendations received from the OSCE/ODIHR and the Venice Commission.

“This is not the first time that the mandate has been extended, this was also done in the successful consensual reforms of 2002, 2004, 2008 and 2012 when the reforms required several commission mandates. The main thing is that the norms that will be approved are applicable and efficient before the 2027 local elections,” Bylykbashi told BIRN, adding that the aim is to at least have established “a clear structure of prohibition and punishment for the use of the state in elections” for the upcoming local elections.

"It is important that we manage to create an enforceable legal framework that enables democratic elections, which may also require intervention in other laws, including the Criminal Code or laws that regulate the functioning of public administration," he stressed.

The Commission was established by political consensus between the two main parties, the SP-PD, in October 2025 in a tense political climate, just a few months after the May 11 parliamentary elections, where the SP secured a fourth term with 83 seats.

The committee's work calendar envisaged the drafting of a new law on the Financing of Political Parties by December 2025 and the drafting of amendments to the Electoral Code, according to several topics and issues related to the recommendations, by July 2026.

I vetmi produkt që ky komision ka prezantuar për publikun është një draft-projektligj për Financimin e Partive Politike, i hartuar me konsensus nga ekspertë të komisionit – një nismë që u prit me kritika dhe sugjerime shtesë nga përfaqësues të shoqërisë civile.

Edhe një opinion i Komisionit të Venecias mbi këtë dokument rekomandon që disa prej dispozitave ligjore të ndryshojnë, si për shembull ato të lidhura me financimin indirekt të partive përmes subjekteve të lidhura me partitë, palët e treta, platformat digjitale apo shërbimet në natyrë.

Për organizatat e shoqërisë civile që janë pjesë e tryezave konsultuese dhe monitoruese të proceseve zgjedhore, përfundimi i afatit ligjor të komisionit pa asnjë produkt është vetëm njëra anë e problemit.

“Më shumë shqetësues se shtyrja e afatit është fakti që nuk kemi një qartësi të reformës dhe kjo reformë nuk bën dallim nga praktikat e dështuara të komisioneve  të mëparshme bipartizane,” tha Afrim Krasniqi, drejtor i Institutit për Studime Politike.

Sipas Krasniqit, vullneti politik dhe përkushtimi real për të respektuar afatet dhe pritshmëritë nuk i përgjigjet nevojës për një reformë të plotë zgjedhore.

Edhe Erida Skëndaj, drejtuese e Komitetit Shqiptar të Helsinkit, thotë se reforma zgjedhore nuk u trajtua si prioritet i punës së Kuvendit dhe kjo sipas saj “është pasqyra e mungesës së vullnetit politik”.

“Nëse reforma zgjedhore do të ishte trajtuar si prioritet dhe do të ishte punuar në mënyrë sistematike, Komisioni i Posaçëm do të kishte prodhuar produkte, qoftë edhe të pjesshme,” tha Skëndaj, duke vlerësuar gjithsesi si pozitive kërkesën për vazhdimësinë e punës së tij.

Impakti tek zgjedhjet lokale

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve parashikon që çdo ndryshim ligjor të miratohet të paktën 6 muaj përpara një procesi zgjedhor, në mënyrë që ato të reflektohen në praktikë. Sipas këtyre afateve, ndryshimet do të duhej të ishin mbyllur brenda këtij sesioni parlamentar në mënyrë që të ishin të zbatueshme në zgjedhjeve vendore të pranverës së ardhshme.

Për organizatat e shoqërisë civile, ky do të jetë një tjetër shans i humbur për të impelmentuar rekomandimet në zgjedhjet e ardhshme.

Rigels Xhemollari, drejtues i organizatës “Qëndresa Qytetare” vlerëson se pasoja afatshkurtër e mungesës së një produkti do të ndjehet në zgjedhjet vendore, pasi ato do të organizohen pa asnjë ndryshim që përmirëson cilësinë e votimeve.

Xhemollari e lidh mungesën e një drafti ndryshimesh me klimën politike të vendit dhe me protestat qytetare të përditshme që i adresohen edhe establishmentit politik të mbizotëruar nga dy partitë e mëdha.

“PD – PS nuk mund të bënin dot pazarin e radhës mes këtyre protestave dhe kanë vendosur ta shtyjnë,” tha Xhemollari, duke shtuar se fakti që në tetë muaj nuk u prodhua asnjë produkt për reformën përbën një shpërdorim të besimit dhe taksave të qytetarëve.

Skëndaj nga Komiteti Shqiptar i Helsinkit rikthen në vëmendje afatat e ngutshme deri në zgjedhjet e ardhshme lokale për të implementuar një reformë të pritshme.

"If the Commission and the Assembly approve the partial amendments late, the CEC will have little time to familiarize itself with them and implement them. This risks that the unimplemented OSCE/ODIHR recommendations will remain open again in another election cycle," she stressed.

Civil society representatives criticize the way the last Gjiknuri-Bylykbashi commission has functioned, even in technical terms.

According to Krasniqi, there should be a different way of functioning, starting from the work calendar and public consultation, so that according to him, it "reflects the mistakes of the past."

“There should be a legal package for the financing of political parties and election campaigns, the law on parties and the Electoral Code so that there is no overlap,” he said, considering the Commission's work as partial.

Skëndaj also believes that the continuation of this commission will only make sense if it changes its working methodology: a detailed calendar with objectives, measures, substantial consultation and deadlines for all changes in legislation that require addressing by this Commission and that guarantee comprehensive electoral reform.

She proposes that the new work calendar be monitored and evaluated periodically by a dedicated structure within the Assembly. Reporter.al