Vučić under the shadow of the ghost of the siege

Military cooperation between states is the norm in the modern security architecture, but in the Balkans, it continues to be seen as a problem – at least by Serbia when it includes Kosovo and two NATO allies, Albania and Croatia.

The narrative goes as far as the perception of risk, which does not necessarily reflect the real security situation on the ground.

The starting point of this entire dynamic was a declaration on cooperation in the field of defense and security between Pristina, Tirana, and Zagreb, signed more than a year ago.

The signatories presented it as a commitment to strengthening cooperation, protecting territories, and contributing to international peace and security, emphasizing that it is not directed against anyone.

However, Serbia interpreted it as an open provocation, endangering its territorial integrity and the security of its citizens – to the point that President Aleksandar Vučić declared, last month, that these countries were preparing for attack.

What power does the secret police have in Serbia?

"Out of nowhere, a military alliance appears between Pristina, Tirana and Zagreb. Not a military-technical cooperation, not a military-economic cooperation, but a military alliance. And, of course, I am afraid for every citizen of this country," Vučić told Radio Television of Serbia.

To reinforce this narrative, he announced last week new investments in the military and further increases in defense capacities, emphasizing that Serbia must be prepared for any developments in a “complex” security situation caused by the activities of Pristina, Tirana, and Zagreb.

"In the coming days, we will sign very important contracts for the procurement of weapons and military equipment. We expect important visits and new contracts with other countries, with the aim of placing large orders for our army," Vučić wrote on Facebook.

In a region where the memory of the conflicts of the 1990s still influences the way security is understood, even developments that seem essentially cooperative often take on political meanings.

Radio Free Europe/Radio Liberty reached out to NATO for comment on the declaration on defense cooperation between Kosovo, Albania, and Croatia and the reactions it is provoking in Serbia. An alliance official said that it is a tripartite agreement between these countries and institutions in Kosovo, of which NATO is aware, but is not a party.

According to him, NATO membership "does not prevent" allied states from developing additional cooperation in the field of defense.

Serbia presents itself as militarily neutral, has the largest defense budget in the region, and cooperates in parallel with NATO, Russia, and China.

Përse atëherë një marrëveshje mes tri vendeve, që nuk kanë as pretendime territoriale dhe as kërcënime të shpallura ndaj saj, nxit reagime të forta në Beograd? Për ekspertët e çështjeve të sigurisë, përgjigjja qëndron më shumë në interpretim politik sesa në një kërcënim real.

Aleksandar Radiq, analist ushtarak dhe publicist, thotë se një pjesë e shoqërisë në Serbi i sheh zhvillimet rajonale përmes prizmit të kërcënimeve të jashtme – çka e bën më të lehtë për Vuçiqin të krijojë imazhin e një vendi “nën rrethim” dhe të mobilizojë mbështetjen përmes retorikës së sigurisë.

Në kushtet e protestave antiqeveritare që zgjasin prej më shumë se një viti, Radiq vlerëson se pretendimet për rreziqe nga jashtë shërbejnë edhe për të zhvendosur vëmendjen nga krizat e brendshme.

“Kur analizohet mendësia e njerëzve që e mbështesin Vuçiqin, vërehet se ata janë të prirë të besojnë se faktorë të jashtëm ndikojnë negativisht në Serbi. Ata mendojnë se shërbimet e huaja të inteligjencës po e prishin rendin dhe po veprojnë kundër interesave serbe. Në këtë kontekst, marrëveshja mes Zagrebit, Tiranës dhe Prishtinës i shërben Vuçiqit si një mjet i dobishëm për të forcuar narrativin se ai ‘po e mbron Serbinë’ dhe ‘po e fuqizon ushtrinë’, sepse është e nevojshme”, thotë analisti serb për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.

Në këtë mjegullim të opinionit publik lihet anash fakti se vetë Serbia ka një marrëveshje bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes me Kroacinë. Ajo është nënshkruar në vitin 2010 nga ministrat e atëhershëm të Mbrojtjes, Dragan Shutanovac dhe Branko Vukelliq, dhe mbetet ende në fuqi.

Kryeministri kroat, Andrej Pllenkoviq, foli së voni për të, teksa kritikoi narrativin e Vuçiqit si të ndërtuar, qartazi, për qëllime të brendshme politike.

“Kur shihet nga përmbajtja, marrëveshja që ekziston mes Kroacisë dhe Serbisë është e ngjashme, e madje më e plotë në disa aspekte sesa ajo që Kroacia ka me Kosovën dhe me Shqipërinë”, u tha Pllenkoviq gazetarëve.

Analisti kroat i çështjeve ushtarake, Marinko Ogorec, thotë për Exposenë se është për keqardhje që Vuçiq e interpreton në atë mënyrë një bashkëpunim që synon forcimin e sigurisë dhe stabilitetit rajonal, përmes edukimit, trajnimit dhe stërvitjeve të përbashkëta.

Sipas tij, një retorikë e tillë rrezikon të nxisë tensione të panevojshme dhe të çojë edhe në garë armatimi.

“Kjo në teorinë politike quhet ‘dilemë e sigurisë’. Nëse shihni se fqinji juaj armatoset shumë, natyrshëm edhe ju filloni të reagoni në të njëjtën mënyrë. Kjo çon në garë armatimi. Ne po e shohim se Serbia, realisht, po armatoset dhe po blen sisteme armësh përtej nevojave të arsyeshme”, thotë Ogorec.

Serbia ka në arsenalin e saj armë si nga Perëndimi, ashtu edhe nga Rusia dhe Kina. Muajin e kaluar u bë e ditur se nga Kina ka blerë edhe raketa balistike supersonike CM-400, me fuqi të madhe shkatërruese.

Për ekspertin e sigurisë në Shqipëri, Xhavit Shala, kjo nxjerr në pah asimetrinë e armatimit në rajon.

“Serbia, së fundmi, mori raketa kineze hipersonike të prodhimit të fundit. Çfarë mori Kosova? Kosova mori nga SHBA-ja reketa antitank. Ato janë për mbrojtje, kurse raketat hipersonike nuk janë të tilla – ato janë për sulm, për të cenuar të tjerët. Me rreze veprimi që kapin territore të vendeve të tjera – përfshirë edhe anëtarë të NATO-s”, thotë Shala për Exposenë.

Ai vlerëson se retorika e Vuçiqit për kërcënime ndaj Serbisë është shndërruar në një “refren të ditës”, i drejtuar kryesisht për publikun e brendshëm të polarizuar, por edhe si mesazh politik për Perëndimin.

“Duke e paraqitur këtë si aleancë të rrezikshme për Serbinë, ai përpiqet të justifikojë vazhdimin e marrëdhënieve me Rusinë dhe Kinën, si dhe blerjen e armatimit prej tyre. Pra, gjoja si pasojë e kërcënimit, jemi të detyruar të veprojmë kështu”, thotë Shala.

Eksperti i sigurisë në Kosovë, Burim Ramadani, pajtohet se argumentet e Vuçiqit për kërcënime nga fqinjët janë të paqëndrueshme, apo, siç i quan ai, kamuflim për qëllime të tjera politike dhe gjeostrategjike.

“Qartazi, propaganda e Serbisë ka një qëllim prapa saj dhe ai ka të bëjë me forcimin e lidhjeve me Rusinë dhe Kinën, të cilat, po ashtu, kanë interes që Ballkani Perëndimor të jetë i destabiluzuar, shtetet e tij të jenë nën kërcënim dhe nën presion dhe NATO-ja të jetë në situatë më të ndjeshme”, thotë Ramadani për Exposenë.

Serbia, që nga viti 2006, është pjesë e programit të NATO-s “Partneriteti për Paqe” dhe ka planifikuar stërvitje të përbashkëta me Aleancën muajin e ardhshëm.

Një zyrtar i NATO-s konfirmoi për Radion Evropa e Lirë se ata respektojnë neutralitetin ushtarak të Serbisë, duke theksuar nevojën për besim dhe angazhim për stabilitetin rajonal.

“Për të ecur përpara, partneriteti NATO-Serbi duhet të jetë një rrugë me dy kahe, i bazuar në besim dhe respekt të ndërsjellë, si dhe në një përkushtim të sinqertë për stabilitetin rajonal. Ne vazhdojmë t’i bëjmë thirrje Serbisë që të angazhohet me NATO-n dhe me fqinjët e saj në mënyrë të përgjegjshme dhe konstruktive”, tha zyrtari i NATO-s.

Edhe ambasadori i Shteteve të Bashkuara në NATO, Matthew Whitaker, gjatë një vizite në Serbi këtë javë, i bëri thirrje Beogradit që të thellojë bashkëpunimin me SHBA-në dhe NATO-n në fushën e sigurisë.

Në një shkrim për gazetën serbe Politika, Whitaker tha se “blerja e teknologjisë së mbrojtjes që nuk është në përputhje operacionale me sistemet evropiane ose amerikane, e ndërlikon bashkëpunimin e ardhshëm dhe krijon pengesa të panevojshme”.

Shala, në anën tjetër, vlerëson se vetë propozimi i Shtëpisë së Bardhë për emërimin e një ushtaraku në pozitën e ambasadorit amerikan në Shqipëri tregon se SHBA-ja e trajton me seriozitet çështjen e sigurisë në Ballkan dhe e sheh rajonin si pjesë të rëndësishme të interesave të saj strategjike.

Për Radiqin, tani është koha që Serbia ta definojë pozicionin e saj – “neutraliteti ushtarak nuk është as i njohur ndërkombëtarisht dhe as funksional”.

"In Serbia, we need to position ourselves towards NATO in a different way – either become a full member, or define neutrality differently and move forward. Not to create the impression that everyone around us is an enemy. Unfortunately, this leads Serbia to a situation similar to 1999, when everyone was against it."

“At that time, NATO bombed Serbia, and the airspace of all the countries surrounding Serbia was used for the operations of NATO forces. This should have been a historical message, that a country should not create an environment completely without allies. Unfortunately, history, in a way, is repeating itself,” says Radić.

Serbia now appears to have little control over the dynamics taking shape in the region.

According to Ogorec, Croatia and Albania as NATO members, and Kosovo as a country aiming for membership, are adapting their military capabilities to Alliance standards – a process he describes as costly, but completely natural for member states.

If this is read in Serbia as an arms race or a threat, then it is about the way reality is perceived and not about reality itself, concludes Ogorec./REL