KShH ngre alarmin pas protestës: Arrestime të dyshimta, presion ndaj gazetarëve dhe përdorim jo proporcional i sprajit

Komiteti Shqiptar i Helsinkit ka reaguar pas monitorimit të protestës së zhvilluar të enjten, më 23 korrik para Parlamentit.

Duke iu referuar episodeve të dhunshme që shoqëruan protestën, KMSh shpreh shqetësim për reagimin e policisë ndaj protestuesve, kufizimit të lirisë duke cenuar individët dhe lëndët kimike të përdorura ndaj qytetarëve në mënyrë jo proporcionale.

KMSh thekson se disa qytetarë janë shoqëruar me forcë duke qëndruar në trotuar pa ndërmarrë akte sulmi ndaj policisë, ndërsa të tjerë janë keqtrajtuar gjatë shoqërimit në komisariat.

Ndër të tjera, KMSh kërkon nga policia të shpjegojë përdorimin jo proporcional të gazit lotsjellës dhe spray-t.

DEKLARATA:

Sipas deklarimeve të disa protestuesve të intervistuar nga KShH në Komisariatin e Policisë nr.1, ata janë shoqëruar nga forcat e policisë ndërkohë që ndodheshin në trotuar, pa bllokuar qarkullimin rrugor, pa tentuar të çanin gardhin metalik, pa ushtruar dhunë ndaj punonjësve të policisë. Gjithashtu, ata pohuan se janë shoqëruar pa u informuar për arsyen e shoqërimit, janë prangosur gjatë transportit në Komisariat, ndërkohë që dy prej tyre pohojnë se janë trajtuar në mënyrë poshtëruese para dhe gjatë shoqërimit në automjetin e policisë.

KShH konstatoi se në regjistrin e personave të shoqëruar arsyet e shoqërimit shënoheshin në mënyrë të përgjithshme, si “veprime të dhunshme në protestë” ose “veprime të kundërligjshme në protestë”, pa specifikuar shkakun konkret ligjore të shoqërimit, siç kërkohet nga legjislacioni në fuqi (neni 19/1 i Ligjit nr.82/2024). Në një rast u evidentua tejkalimin i afatit maksimal të shoqërimit sipas nenit 19/2 të Ligjit nr.82/2024.

Shqetësim përbëjnë edhe deklaratat kontradiktore të oficerëve të policisë gjyqësore të Komisariatit nr.1 që sillnin mbivendosje dhe paqartësi të statuseve të protestuesve, të cilët bazuar edhe në dokumentacionin e konsultuar (raport shërbimi, regjistri i personave të shoqëruar apo procesverbali i kapjes në flagrance dhe veprimet e mëtejshme që do kryheshin me to për marrjen e deklarimeve) herë trajtoheshin si të shoqëruar, herë si persona në hetim dhe herë si të arrestuar në flagrancë për kryerjen e veprës penale. KShH vëren me shqetësim se kufizimi i lirisë, qoftë edhe përkohësisht në statusin më të lehtë si person i shoqëruar në një Komisariat Policie (njohur ndryshe si ndalim i përkohshëm), deri në 5 orë , duhet të jetë masa e fundit dhe nuk mund të përdoret si zëvendësim i masave të tjera më të rënda të kufizimit të lirisë sikurse janë ndalimi dhe arrestimi në flagrancë (afatet e të cilave shkojnë deri në 92 orë). 

Monitorimi evidentoi gjithashtu pretendime për përdorim të paparalajmëruar dhe jo proporcional të sprajit me piper. Disa protestues deklaruan se pësuan lëndime dhe djegie serioze pasi mbi ta u zbrazën sasi të konsiderueshme spraji, ndërsa në media janë publikuar pamje që tregojnë se efektet e sprajit kanë prekur edhe persona vulnerabël, përfshirë një grua dhe një të mitur me aftësi të kufizuara. Këto pretendime kërkojnë një hetim të pavarur dhe të plotë për të verifikuar respektimin e parimeve të parlajmërimit, domosdoshmërisë dhe proporcionalitetit në përdorimin e forcës nga policia.

Veçanërirsht shqetësues është edhe shoqërimi i gazetares së Citizens.Al që po ushtronte detyrën në terren. Edhe pse ajo i kishte komunikuar punonjësve të policisë se ishte gazetare dhe se bexha e saj ishte shkeputur nga rripi, teksa ishte e dukshme se mbante pajisje profesionale filmimi, ajo u shoqërua në Komisariat pa kryer një verifikim të kujdesshëm aty për aty për identitetin e saj, çka nuk do të kishte sjellë privimin e lirisë së saj. Gjithashtu, ndaj saj u kryen veprime të mëtejshme procedurale të papajtueshme me detyrën e gazetarit që mbron burimin e informacionit, duke u pyetur për marrjen e të dhënave nga personi që ka dijeni për veprën penale (nenet 155 dhe 160 të Kodit të Procedurës Penale).

Gjatë monitorimit u evidentua edhe rasti i protestueseje të re në moshë (J.A), e cila sipas deklarimeve të saj ishte shoqëruar vetëm për shkak se po filmonte zhvillimet e protestës. Ajo dhe dy protestueset e tjera që qëndronin në të njëjtin ambient me të, pretenduan se në ambientet e komisariatit iu ushtrua presion për të fshirë materialet filmike nga telefoni celular.

KShH u bën thirrje Policisë së Shtetit, Autoritetit për Mbikëqyrjen Policore, Prokurorisë dhe Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë që në përputhje me kompetencat e tyre ligjore:

të verifikojnë menjëherë dhe pa vonesa ligjshmërinë e çdo shoqërimi dhe arrestimi të kryer gjatë protestës;

të hetojnë në mënyrë të pavarur pretendimet për përdorim joproporcional të forcës, keqtrajtim dhe ushtrim presioni ndaj personave të shoqëruar;

të garantojnë respektimin e afateve dhe procedurave të parashikuara nga ligji për personat e shoqëruar, ndaluar dhe arrestuar në flagrancë;

të respektojnë lirinë e shprehjes dhe të drejtën e gazetarëve dhe qytetarëve për të dokumentuar ngjarje me interes publik, pa u penguar apo pa iu kërkuar fshirja e materialeve filmike jashtë rasteve të parashikuara nga ligji;

të sigurojnë që çdo hetim për dhunën e ushtruar ndaj punonjësve të policisë apo nga punonjësit e policisë të zhvillohet në mënyrë të paanshme, të plotë dhe transparente.