The EU's half-open door to the Balkans, which country will enter first?!

The six Western Balkan countries are moving at different paces towards the European Union. While Montenegro and Albania are leading the enlargement race, Serbia, North Macedonia, Bosnia and Kosovo continue to face political and institutional obstacles that could drag out the process for many years. Even in the most optimistic scenario, it will take decades for the region to reach European standards in the economy, education, health, governance and infrastructure. The real challenges of the Western Balkans are not only related to the opening and closing of chapters. Low productivity, poor infrastructure, corruption, emigration and the quality of education remain the main obstacles separating the region from European Union standards.

Since July 1, 2013, when Croatia became the 28th member of the European Union, the door to enlargement remained formally open for the other 6 Western Balkan countries.

During this time, the integration process has become more stringent in terms of conditions, while the countries have not overcome ethnic conflicts and have a large gap in economic and governance standards with the EU. The region's former project of membership in the bloc has fallen apart, as the countries are progressing at different speeds.

"Monitor" has analyzed, based on the writings and figures of six economic journalists from the Western Balkan countries, in a project supported by GIZ and #SustainMedia, the speed of integration of the Western Balkans.

Montenegro and Albania have moved faster, while North Macedonia remains blocked by political and ethnic issues, Serbia is moving at a slow pace, and Kosovo and Bosnia and Herzegovina continue to face fundamental state-forming and institutional obstacles.

Montenegro has the potential to become a member sooner than other countries. The country has long opened negotiations and has provisionally closed 16 of the 33 chapters. The official ambition is membership in 2028, an objective that has also received political support from Brussels.

However, behind the technical progress lie problems such as the rule of law, corruption, politicization of institutions and the lack of deep reforms in the justice system, which remain the main obstacles. Many analysts in Podgorica warn that there is a risk of formal membership, but no visible progress with economic standards.

Albania has made the fastest progress in the region over the past two years. In June 2026, the country officially entered the phase of closing negotiations, having opened all chapters. The government's objective is to close negotiations by the end of 2027 and join around 2030.

Megjithatë, sfida kryesore nuk është më hapja e kapitujve, por zbatimi standardeve europiane në ekonomi dhe institucione. Ekspertët paralajmërojnë se bizneset shqiptare kanë vetëm pak vite kohë për t’u përshtatur me rregullat e tregut të përbashkët, ndërsa vlerësimet tregojnë se vetëm 10-15% e sipërmarrjeve konsiderohen aktualisht të gatshme për konkurrencën europiane.

Në krahun tjetër qëndron Maqedonia e Veriut, ndoshta shembulli më unik ku procesi nuk përparon nga kriteret politike. Dy dekada pas Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit dhe pas ndryshimit të emrit të shtetit përmes Marrëveshjes së Prespës, vendi ende nuk ka nisur negociatat. Bllokimi lidhet me kërkesën për ndryshime kushtetuese që do të përfshinin të drejtat e komunitetit bullgar, një kusht që refuzohet nga qeveria.

Kjo ka krijuar ngërç politik ku Brukseli këmbëngul te ndryshimet kushtetuese, ndërsa Shkupi kërkon garanci se nuk do të përballet me veto të reja në të ardhmen. Mbështetja publike për anëtarësimin në BE ka arritur në rreth 71%, por procesi duket më larg se kurrë.

Serbia përfaqëson një rast krejt të ndryshëm. Ajo mbetet vend kandidat dhe vazhdon negociatat, por ritmi është ngadalësuar ndjeshëm. Nga 35 kapituj, vetëm 22 janë hapur dhe vetëm dy janë mbyllur përkohësisht. Pengesat kryesore mbeten normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën, sundimi i ligjit dhe refuzimi për t’u harmonizuar me politikën e jashtme të Bashkimit Europian, sidomos lidhur me Rusinë.

Megjithatë, Serbia është tashmë thellësisht e integruar ekonomikisht me BE-në, e cila është partneri i saj kryesor tregtar dhe po ashtu në investime nga BE. Kjo ka krijuar një situatë që disa analistë e përshkruajnë si “gjysmë-anëtarësim”, ku të dyja palët përfitojnë nga status quo-ja pa pasur domosdoshmërisht interes për ta përshpejtuar anëtarësimin e plotë. Megjithatë, vendi synon të anëtarësohet në BE rreth vitit 2035.

Kosova mbetet vendi më larg anëtarësimit. Dhjetë vjet pas hyrjes në fuqi të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit, ajo ende nuk ka statusin e vendit kandidat. Përveç reformave të brendshme në drejtësi, administratë dhe luftën kundër korrupsionit, Kosova përballet me një pengesë kryesore që lidhet me mosnjohjen nga pesë shtete anëtare të BE-së.

Për më tepër, dialogu me Serbinë vazhdon të jetë kushti kryesor politik. Edhe pse ka bërë hapa në fusha si SEPA, Plani i Rritjes dhe integrimi ekonomik rajonal, rruga drejt anëtarësimit mbetet e bllokuar nga faktorë që shkojnë përtej reformave të brendshme.

Procesi i integrimit për në BE i Bosnjë-Hercegovinës mbetet tepër sfidues. Edhe pse mori statusin e vendit kandidat në vitin 2022 dhe në vitin 2024 mori miratimin politik për hapjen e negociatave, procesi mbetet i kushtëzuar nga reformat institucionale.

Vendi vuan nga mungesa e mekanizmave efikase për planifikimin dhe koordinimin e fondeve të BE-së, ndërsa ende nuk është përcaktuar qartë se cilat institucione do të mbajnë përgjegjësinë për raportimin mbi zbatimin e aktiviteteve të reformës. Bosnja mbetet mes statusit të kandidatit dhe vështirësive të një shteti që ende po përpiqet të ndërtojë konsensusin e brendshëm për drejtimin e tij strategjik.

Mali i Zi: Kryeson garën, por ka ende shumë punë përpara

Ndërsa qeveria malazeze synon me ambicie anëtarësimin në Bashkimin Europian në vitin 2028, ekspertët mbeten skeptikë. Ata paralajmërojnë se shoqërisë i mungon progresi thelbësor dhe reformat strukturore të nevojshme për një integrim të vërtetë, duke tërhequr vëmendjen ndaj rrezikut të një “anëtarësimi në letër”, që nuk sjell përmirësime reale për qytetarët.

Që nga hapja e negociatave të anëtarësimit në vitin 2012, Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 16 nga 33 kapitujt. Qeveria këmbëngul se kapitujt e mbetur do të finalizohen deri në fund të vitit 2026, duke i hapur rrugë anëtarësimit të plotë në vitin 2028, por ministria e Çështjeve Europiane nuk iu përgjigj pyetjeve lidhur me afatet për mbylljen e kapitujve të mbetur.

Shqipëria në fazën vendimtare, nga hapja e kapitujve te prova e zbatimit

Shqipëria ka hyrë në fazën më të avancuar të procesit të integrimit europian. Pas hapjes të të gjithë kapitujve – 33 gjithsej, fokusi është zhvendosur nga harmonizimi formal i legjislacionit te zbatimi konkret i reformave.

Tashmë, vëmendja e institucioneve zhvendoset te përmbushja e kushteve specifike për mbylljen e përkohshme të secilit kapitull, ku thelbësore mbeten reformat në sundimin e ligjit. Sipas agjendës së integrimit, fokusin kryesor do ta mbajnë kapitujt 23 dhe 24, të cilët lidhen me pavarësinë e drejtësisë dhe luftën kundër korrupsionit, pasi diktojnë ritmin e mbylljes së të gjithë procesit.

Qeveria shqiptare ka marrë angazhimin për të mbyllur 10 kapitujt e parë të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Europian brenda vitit 2026.

Objektivi i qeverisë është mbyllja e negociatave deri në fund të vitit 2027 dhe anëtarësimi në BE rreth vitit 2030. Ky afat është mbështetur edhe nga institucionet europiane, të cilat e konsiderojnë Shqipërinë dhe Malin e Zi si dy vendet më të avancuara të zgjerimit në Ballkanin Perëndimor.

Lexo të plotë shkrimin për Shqipërinë në link: Shqipëria në fazën vendimtare, nga hapja e kapitujve te prova e zbatimit

Anëtarësimi i ngecur i Serbisë në BE, si një marrëveshje politike

Viti 2035 është data më e fundit e synuar për të cilën presidenti serb, Aleksandar Vuçiç, thotë se Serbia mund t’i bashkohet Bashkimit Europian. Ky është një premtim i njohur që ka shënuar dekadën e fundit gjatë së cilës Beogradi dhe Brukseli kanë zhvilluar negociata.

Një pjesë e popullsisë beson se anëtarësimi në BE do të përmirësonte ndjeshëm pozitën politike dhe ekonomike të vendit, ndërsa të tjerë janë skeptikë ndaj qëllimeve të BE-së. Po nëse ngërçi i pafundmë u sjell përfitime aktorëve të fuqishëm në të dyja palët?

Serbia aplikoi zyrtarisht për t’iu bashkuar BE-së në vitin 2009, u bë vend kandidat në vitin 2012 dhe hapi negociatat e anëtarësimit në vitin 2014. Sot, nga 35 kapituj negociues janë hapur vetëm 22 dhe vetëm dy janë mbyllur përkohësisht.

Zyrtarisht, fajin e kanë normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën, harmonizimi i politikës së jashtme me BE-në dhe reformat në sundimin e ligjit.

Maqedonia e Veriut, 22 vite në “portën” e BE-së, ndryshimet kushtetuese pengesa

Njëzetedy vjet pas hyrjes në fuqi të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit ndërmjet Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe Bashkimit Europian, marrëveshja e parë e këtij lloji në rajon, vendi jo vetëm që nuk është anëtar i familjes europiane, por as nuk ka filluar ende bisedimet e anëtarësimit.

Pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Prespës, e cila u pasua nga anëtarësimi në NATO, dhe më vonë pas miratimit të të ashtuquajturit “Propozim Francez”, i cili hapi rrugën për fillimin e bisedimeve të anëtarësimit në BE, vendi ende nuk e ka nisur procesin e integrimit.

Qeveria e kaluar, e udhëhequr nga LSDM dhe BDI, e pranoi kornizën negociuese, e cila përfshin ndryshimet kushtetuese për përfshirjen e bullgarëve, malazezëve, hebrenjve, kroatëve dhe komuniteteve të tjera në Kushtetutë.

Qeveria aktuale, e udhëhequr nga VMRO-DPMNE, ka refuzuar t’i zbatojë këto ndryshime kushtetuese, me arsyetimin se ndaj Maqedonisë së Veriut është ushtruar presion i padrejtë për të përfshirë bullgarët në Kushtetutë.

Ky perceptim dhe kjo narrativë rreth procesit të ndryshimeve kushtetuese e kanë polarizuar thellësisht shoqërinë në të gjitha nivelet, si midis partive politike, ashtu edhe midis qytetarëve.

“Derisa të marr garanci të qarta se nuk do të ketë më çështje dypalëshe dhe të identitetit, unë mund të mbështes vetëm këtë lloj ndryshimi kushtetues. Kurrë nuk do të mbështes asgjë tjetër. Këtë po e përsëris këtu, e nëse është e nevojshme do ta përsëris edhe një qind herë”, deklaroi Kryeministri Hristijan Mickoski.

Bosnjë-Hercegovina, mes Brukselit dhe bllokadave të brendshme

Për Bosnjë-Hercegovinën, integrimi europian mbetet një nga projektet e rralla politike që gëzon mbështetje pothuajse universale. Qytetarët e duan, partitë e mbështesin në deklarata dhe Bashkimi Europian vazhdon të ngulë këmbë se Bosnja e ka vendin e saj në familjen europiane.

Megjithatë, pas gati një dekade nga aplikimi për anëtarësim, rruga drejt BE-së vazhdon të karakterizohet nga kontrasti mes retorikës politike dhe veprimeve konkrete.

Bosnia applied for EU membership in 2016, received candidate status at the end of 2022, and received the green light to open accession negotiations in March 2024. However, it continues to face structural obstacles that make the process much slower than in most other countries in the region.

The adoption of the Reform Agenda 2024-2027 in September 2025 was considered a key step, as it paved the way for the benefit of funds from the European Union's Growth Plan for the Western Balkans. The document contains more than 100 reform measures in areas such as infrastructure, justice, digitalization and economic development.

Public support for membership is very high. Polls show that over 74% of citizens would vote in favor of membership in a referendum. For most of them, the EU is seen as a guarantee of long-term peace, political stability, better economic conditions and freedom of movement.

Moreover, European integration is one of the few objectives that enjoys support among all three constituent peoples of Bosnia. Political actors also publicly present EU membership as a national strategic goal.

Kosovo's integration into the EU, just on the horizon

In April 2016, eight years after the declaration of independence, the Stabilization and Association Agreement (SAA) between the European Union (EU) and Kosovo entered into force. This agreement began a process of real support for reforms, as a path to the country's integration into the EU.

Ten years have passed and Kosovo still does not have the status of a candidate country for EU integration. On December 15 , 2022, Kosovo applied for membership, however, unlike other Western Balkan countries, Kosovo remains only a potential candidate for integration.

Even since Kosovo applied, relations with the EU have become complex. In 2023, the European Union imposed punitive measures against Kosovo, accusing the government led by Albin Kurti of not taking steps to reduce tensions in northern Kosovo, an area inhabited by a Serb majority.

The measures were lifted in December 2025, but the political, economic and financial consequences for Kosovo were obvious. According to the GAP Institute in the report “Financial Impact of European Union Measures on Kosovo”, Kosovo has lost over 613 million euros, especially in suspended projects. The sectors that have lost the most are the environment, energy, digitalization./ Monitor

*The article was written specifically for Monitor. This session is supported by the GIZ Regional Program #SustainMedia, funded by the European Union (EU) and the German Government (BMZ). The views expressed in this section are those of the authors and do not necessarily reflect the positions of the EU or BMZ.