Motorët e ujit, rreziku që “pushton” bregdetin e Shqipërisë

Më 11 shtator 2025, pushimet e Davidit, një 18 vjeçar nga Praga, morën një rrjedhë të papritur në gjirin e Sarandës, ndërsa ai po bënte xhiro në det me një “Jet Ski”.

Gjatë kthimit me shpejtësi të ulët drejt bregut, ku do të merrte të ëmën si pasagjere, ai u godit fuqishëm nga një mjet tjetër lundrues i drejtuar nga turistë nga Franca, duke përfunduar pa ndjenja në ujë. E ëma që po filmonte nga skela u shokua, ndërsa pa të birin të pluskonte në ujë, i mbajtur në sipërfaqe vetëm nga jeleku i shpëtimit.

“Djali im ra në ujë, duke mbetur i palëvizshëm dhe pa ndjenja,” tha ajo në një intervistë për BIRN. David dhe nëna e tij kërkuan të ishin anonimë, ndërsa i vunë në dispozicion BIRN dosjen e plotë të rastit të tyre, përfshi videon që tregonte përplasjen.

Gjatë rrugës për në spital, operatori që drejtonte biznesin e jetskive iu lut familjes të mos e përmendnin që dëmtimi kishte ndodhur nga një mjet ujor, duke pranuar se punonte pa një licencë.

Thuajse një vit më vonë, hetimet e kërkuara me këmbëngulje nga familja çeke nuk kanë dhënë asnjë rezultat, pasi fajtorët nuk u identifikuan.

Aksidente të ngjashme vijojnë të trondisin pushimet e shqiptarëve dhe të huajve në brigjet e vendit nga Shkodra në Sarandë. Të dhënat zyrtare të Drejtorisë së Përgjithshme të Policisë së Shtetit tregojnë se ka një rritje të theksuar të aksidenteve me mjete motorike ujore, pavarësisht masave administrative dhe ashpërsimit të ndëshkimeve.

Nga vetëm dy incidente të rënda me pesë të lënduar në vitin 2023, bilanci është rënduar në 13 aksidente gjatë vitit 2025, duke lënë pas 17 të plagosur dhe tre viktima, përfshirë turistë të huaj.

Erdit Gega, drejtues i Federatës Shqiptare të Vrojtuesve të Plazhit dhe Shpëtimit në Ujë, thotë se edhe pse nuk renditen te shkaktarët kryesorë të vdekjeve në det, motorët e ujit mbeten një nga rreziqet shqetësuese për ata që i drejtojnë dhe për notarët e tjerë.

“Normalisht që janë të rrezikshëm,” tha Gega, ndërsa shtoi se pavarësisht vëmendjes së shtuar të policisë dhe sinjalizimeve nga vrojtuesit e plazhit, mjaft prej drejtuesve të këtyre mjeteve vijojnë të sillen me “arrogancë”. “

Shifrat e rrezikut në det

Incidentet me mjete lundruese mbeten një shqetësim i vazhdueshëm në plazhet e Shqipërisë edhe gjatë këtij sezoni. Në qershor të vitit 2026, një 22-vjeçar humbi jetën në Gjirin e Ksamilit pasi u përplas me Jet Ski me skafin e Policisë Kufitare.

Një vit më parë, në qershor 2025, një 34-vjeçar britanik humbi jetën dhe partnerja e tij u lëndua pasi ranë nga motori i ujit në afërsi të Shkëmbit të Kavajës në Durrës; ata nuk dinin not dhe mjeti u ishte dhënë pa asnjë verifikim të njohurive apo licencës për drejtimin e tij.

Të dhënat e siguruara përmes një kërkese për të drejtë informimi nga Policia e Shtetit tregojnë se gjatë viteve 2023-2025 u konstatuan 37 subjekte dhe individë që operonin motorë dhe varka uji tërësisht jashtë ligjit, pa licencë apo dokumentacion.

Në tre vite, numri i mjeteve të bllokuara nga policia u rrit nga 224 në vitin 2023 në 305 në vitin e kaluar për shkak të mungesës së dokumenteve nga operatorët apo për shkak se këta të fundit apo personat që i morën me qira shkelën rregullat e sigurisë. Në total, policia thotë se ka bllokuar në tre vite 794 mjete lundruese, prej të cilave 65% u ndëshkuan për shkelje të drejtpërdrejta të sigurisë, të tilla si mbingarkesa me pasagjerë apo dhënia e mjeteve personave të papërgatitur dhe pa mjete shpëtimi.

Ndërhyrjet masive të policisë dhe gjobat e rënda që variojnë nga minimumi 50 mijë lekë nuk duket se e kanë dekurajuar operimin e këtyre mjeteve në shkelje të rregullave të sigurisë. Vetëm në muajin qershor 2026, Drejtoria Vendore për Kufirin dhe Migracionin në Vlorë bëri me dije se bllokoi 66 mjete lundruese për shkelje të rregullave të sigurisë detare.

Përfaqësuesit e monitorimit të plazheve theksojnë se mjetet lundruese mbeten një rrezik real për shkak të papërgjegjshmërisë, edhe pse nuk renditen në listën e shkaktarëve kryesorë të mbytjeve në ujë.

Ai thotë se këtyre mjeteve të mëdha u është shtuar një tjetër problematikë e kohëve të fundit, që është përdorimi i “seabob-ave” (motorë të vegjël me bateri që tërheqin përdoruesit në ujë) nga fëmijët brenda zonave të notimit, në një kohë kur manualet e përdorimit e përcaktojnë moshën minimale 16 vjeç.

“Nuk ka pasur aksidente të rënda me to, por janë një shqetësim,” thotë ai.

Për Gegën, thelbi i problemit qëndron te mangësitë legjislative, pasi Kodi Detar ka vite pa u përditësuar dhe nuk reflekton realitetin e ri të turizmit ujor.

“Kodi Detar duhet përditësuar, ne kemi vite që nuk e kemi përditësuar Kodin Detar, dhe është e nevojshme që të ketë ndryshime për të rregulluar këto mjete apo për të reflektuar ndryshimet,” tha ai.

Drejtësia e munguar

Beteja e familjes së të riut çek, i cili mbeti i lënduar rëndë pas përplasjes në Sarandë në shtator të vitit të kaluar, u zhvendos nga spitali në dyert e institucioneve të drejtësisë. Personi që shkaktoi përplasjen e dhunshme u identifikua privatisht si një shtetas me origjinë nga Kameruni dhe banues në Paris, i cili, pasi pa të riun të binte pa ndjenja në ujë, nuk bëri asnjë përpjekje për ta ndihmuar. Ashtu si Davidi, edhe ai ishte përdorues i një mjeti Jet Ski pa ndonjë licencë apo patentë.

Davidi dhe e ëma tregojnë se operatori që jepte Jet Ski-të me qira, mori përsipër privatisht të paguante shpenzimet mjekësore, përfshirë skanerin e Davidit, në një përpjekje për të shmangur regjistrimin e ngjarjes dhe përgjegjësitë e mëtejshme.

Megjithatë, kur në spitalin e Sarandës u paraqit policia, dy pushuesit e treguan të plotë atë që kishte ndodhur dhe morën garanci se përgjegjësit do gjendeshin.

Gati një vit më vonë, përpjekjet e familjes për të marrë një kopje të dosjes hetimore mbetën pa përgjigje. Një avokat që ata punësuan në Sarandë dorëzoi një sërë kërkesash formale në Prokurori, por nuk mori asnjëherë përgjigje.

Më pas, ata angazhuan një avokat të dytë nga Tirana. Ky i fundit mori një premtim nga prokurori i çështjes se dokumentet do të lëshoheshin, nëse avokati i parë paraqitej personalisht. Pavarësisht kësaj, dosja nuk iu vu në dispozicion palës së dëmtuar. Deri më sot, familja nuk ka asnjë dokument zyrtar mbi konkluzionet ligjore të ngjarjes.

Prokuroria e Sarandës nuk iu përgjigj një kërkese për të drejtë informimi dërguar nga BIRN. Edhe prokurori i çështjes, Lixhers Mali, nuk u përgjigj deri në publikimin e këtij shkrimi.

Pavarësisht traumës së përjetuar në Sarandë, familja e Davidit u rikthye sërish për pushime në Shqipëri, këtë herë në Shëngjin, ku kaluan ditë të qeta. Megjithatë, pasojat fizike dhe psikologjike të incidentit të parë mbeten të pranishme për 18-vjeçarin.

“Jam ende i tronditur dhe kam pasoja nga aksidenti,” shprehet Davidi. “Më shqetëson fakti që ende nuk ka drejtësi dhe që, pavarësisht se çfarë ndodhi, çështja mbetet e pazbardhur.”

“I shoh të njëjtët operatorë të vijojnë të japin me qira Jet Ski. I kam parë në Google, biznesi i tyre vijon si normalisht,”përfundoi ai. Reporter.al