Albania: a development model based on money laundering?

Tall towers designed by world-renowned architects, large resorts on the Ionian coast, and hundreds of building permits granted in recent years have become symbols of the development model that the Albanian government promotes as a national economic success story.

Tirana has undergone a radical transformation of its urban landscape, while the Albanian Riviera is positioning itself as one of the new luxury tourism destinations in the Mediterranean. But is this the whole picture?

For the government, these developments boost economic growth and increase Albania's ability to attract international investors. Renowned architectural names, such as Italian Stefano Boeri, have designed major projects in the capital, while major investments, including those linked to Jared Kushner, son-in-law of US President Donald Trump, in the island of Sazan and the Zvërnec area, have been presented as evidence of international confidence in the Albanian economy.

However, this narrative has long been accompanied by another, more skeptical perspective. Economists, civil society organizations, and investigative media have repeatedly raised questions about the origin of the capital that is fueling the construction boom. Suspicions that the construction and real estate sectors can be used for money laundering are not new. They have been discussed in international reports, economic analyses, and numerous investigations, but have rarely been accompanied by concrete criminal proceedings.

Recently, however, some of these early suspicions have begun to enter the realm of official investigation.

In recent months, the Special Structure Against Corruption and Organized Crime (SPAK) has conducted operations targeting suspected organized crime networks, including the seizure of significant assets. According to materials referenced in media reports, these investigations are examining how proceeds from criminal activities may have been channeled towards investments in real estate, construction and tourism in Albania.

Although investigations are ongoing and criminal liability has not yet been determined by the courts, these cases represent the first times when early suspicions about the construction sector are being examined through concrete investigative files.

Tirana, the city of towers

Meanwhile, Tirana has transformed into a city dominated by towers. Within a few years, dozens of tall buildings have drastically changed the panorama of the capital.

Ndryshe nga shumë kryeqytete europiane, ku ndërtesat e larta janë të përqendruara në zona të përcaktuara biznesi, në Tiranë ato janë shpërndarë pothuajse në të gjitha zonat kryesore urbane: rreth Sheshit Skënderbej, pranë Liqenit Artificial, në zonën e ish-Bllokut, përgjatë bulevardit kryesor dhe brenda lagjeve ekzistuese të banimit.

Një element i rëndësishëm i transformimit të Tiranës nuk lidhet vetëm me projektet, por edhe me mekanizmin institucional që qëndron pas miratimit të tyre.

Sipas një analize për Citizens.al, Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU) ka luajtur një rol qendror në ndryshimin e panoramës së kryeqytetit, duke miratuar të paktën 139 projekte kullash gjatë dekadës së fundit.

Ky institucion, i drejtuar nga kryeministri, është kritikuar vazhdimisht për përqendrimin e një pushteti të jashtëzakonshëm vendimmarrës në një strukturë të vetme, duke lejuar shpesh ndërtime që tejkalojnë ose devijojnë nga parametrat e planeve zyrtare urbanistike të qytetit.

Hetimi evidenton gjithashtu mungesën e transparencës për shumë prej këtyre vendimeve, pasi një numër i konsiderueshëm lejesh janë publikuar me vonesë ose nuk janë bërë publike. Si rezultat, një pjesë e madhe e zgjerimit vertikal të Tiranës është zhvilluar përmes një procesi që mbetet vetëm pjesërisht i dukshëm për publikun.

Debati nuk lidhet vetëm me estetikën urbane. Urbanistë dhe organizata të shoqërisë civile kanë kritikuar prej kohësh reduktimin e hapësirave publike, rritjen e dendësisë së ndërtimeve dhe devijimet nga planet e miratuara.

Në disa raste, janë ngritur shqetësime se disa projekte tejkalojnë parametrat e përcaktuar në dokumentet zyrtare të planifikimit, duke ngritur pyetje më të gjera mbi zbatimin e rregullave.

Një investigim i televizionit MCN, i realizuar dy vite më parë, analizoi konsumin e energjisë elektrike në disa kulla të reja në Tiranë dhe evidentoi se një numër i konsiderueshëm apartamentesh dukej se ishin kryesisht bosh. Megjithëse nuk ka prova për praktika të paligjshme, gjetjet ngritën pyetje mbi funksionin real të një pjese të tregut të pasurive të paluajtshme, ku investimi në prona mund të shërbejë më shumë për qëllime financiare sesa për banim.

Zhvillimi, toka dhe investimet strategjike në bregdetin e jugut

Një dinamikë e ngjashme po zhvillohet edhe përgjatë vijës bregdetare shqiptare. Riviera e Jonit është kthyer në laboratorin kryesor të projekteve të turizmit luksoz, ndërsa qeveria e paraqet këtë transformim si një shtysë kryesore për zhvillimin ekonomik.

Megjithatë, këto projekte kanë shkaktuar edhe kundërshtime të forta nga komunitetet lokale dhe organizatat mjedisore, veçanërisht kur preken zona të mbrojtura.

Një investigim i Citizens.al në vitin 2023 zbuloi se përmes Ligjit për Investimet Strategjike, shteti shqiptar ka vënë në dispozicion rreth 5.8 milionë metra katrorë tokë për projekte të ndryshme në bregdet.

Edhe pse ligji u hartua për të tërhequr investime të huaja, një pjesë e konsiderueshme e projekteve të miratuara i përkasin kompanive vendase, disa prej të cilave kanë ngritur pikëpyetje për lidhjet e tyre me struktura të pushtetit politik dhe ekonomik, si dhe për mënyrën e marrjes së tokave publike.

Në këtë panoramë përfshihen edhe projekte të mëdha turistike si Green Coast në Palasë, së bashku me investime të tjera në jug të Shqipërisë dhe në zonat ishullore.

Këto zhvillime janë bërë pjesë e një debati më të gjerë mbi mënyrën se si menaxhohet toka publike dhe zonat e mbrojtura, si dhe mbi pyetjen se kush përfiton realisht nga ky model zhvillimi.

Në qendër të diskutimit qëndron pyetja nëse modeli aktual i zhvillimit të Shqipërisë përfaqëson rritje ekonomike të qëndrueshme apo një përqendrim të kapitalit në projekte të mëdha, me transparencë të kufizuar mbi pronësinë dhe burimet e financimit.

Nga pastrimi i parave te ndërtimi?

Krahas këtij debati publik, hetimet e SPAK kanë hapur një tjetër dimension: lidhjen e mundshme mes rrjeteve ndërkombëtare të trafikut të drogës dhe investimeve në ndërtim, pasuri të paluajtshme dhe turizëm.

Një nga rastet më të rëndësishme është hetimi i quajtur “Aruba Corporation”, i raportuar nga Reporter.al dhe media të tjera, ku SPAK ka lëshuar urdhër-arreste dhe ka sekuestruar pasuri në lidhje me një rrjet të madh ndërkombëtar të trafikut të kokainës dhe pastrimit të parave.

Sipas materialeve hetimore të cituara në raportime mediatike, një rrjet kriminal i strukturuar ka diskutuar mundësi investimi në Shqipëri, përfshirë zhvillime urbane dhe projekte të pasurive të paluajtshme.

Hetimi përshkruan një model të përsëritur: të ardhurat nga trafiku i drogës dyshohet se futen në ekonominë formale përmes blerjes së tokave, investimeve në ndërtim dhe projekteve turistike, duke i kthyer gradualisht fondet e paligjshme në pasuri që duken legjitime.

Në një tjetër linjë hetimi të raportuar nga Citizens.al, SPAK ka vendosur masa sigurie ndaj disa biznesmenëve që operojnë në sektorët e ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme, përfshirë Ilir Shtufin, në lidhje me dyshime për lidhje mes rrjeteve të trafikut të drogës dhe flukseve të investimeve.

Sipas këtyre raportimeve, Shtufi lidhet me zhvillime të mëdha kullash në Tiranë dhe kompani aktive në tregun e ndërtimit.

Hetimet po fokusohen te mënyra e financimit të këtyre projekteve, strukturat e pronësisë përmes kompanive të ndërlidhura dhe lëvizja e kapitalit përmes transaksioneve të shumta, nga investimi fillestar deri te ndërtimi dhe shitja e pronave.

Një element tjetër i dosjeve hetimore është përfshirja e projekteve bregdetare në analizën financiare, përfshirë Green Coast dhe investime të tjera në jug të Shqipërisë.

Këto projekte nuk paraqiten si objekt akuzash në vetvete, por janë pjesë e një shqyrtimi më të gjerë mbi mënyrën se si toka, ndërtimi dhe investimet turistike mund të përdoren për futjen e kapitalit me origjinë të paqartë në ekonominë formale.

According to SPAK's investigative approach, the suspected pattern often follows a recurring logic: securing or controlling land in high-value areas, fragmenting ownership through complex company structures, and then developing large projects that significantly increase the value of the assets.

A development model under observation

These investigations do not yet provide definitive conclusions on the nature of urban development in Albania. They are ongoing and any criminal liability must be proven in court.

However, they are changing the way Albania's urban transformation is interpreted. Construction is no longer seen only as a symbol of economic growth and modernization, but also as a sector where financial transparency, ownership structures, and the origin of capital are increasingly coming under scrutiny.

In this sense, the main question is no longer just how much Albania is building, but who is financing this transformation and through which financial channels this capital is circulating. / Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa